peilingtelevisietoespraak Rutte

Reacties op tv-toespraak Rutte: ‘De minister-president flikte een kunststukje’

Voor het eerst sinds de oliecrisis in 1973 richtte de premier in een live uitgezonden tv-toespraak het woord rechtstreeks tot de Nederlanders. Zeker 7,6 miljoen mensen keken naar de boodschap van Mark Rutte. Hoe deed de premier het en wat is de impact van zijn woorden? ‘Rutte toonde zich een man van het ganse volk.’

Mark Rutte op televisie.Beeld ANP

Jan Tromp (politiek expert, oud-chef politieke redactie van de Volkskrant):

‘De enige keer dat zich een situatie voordeed die enigszins vergelijkbaar was met de toespraak van Rutte, was met Joop den Uyl. Den Uyl was een rommelige man met een even rommelige presentatie, maar zijn toespraak was opeens buitengewoon gedisciplineerd en direct. Hij was omstreden, omdat Nederland in die tijd erg gepolariseerd was tussen links en rechts. Maar de toespraak maakte destijds diepe indruk. Daardoor steeg Den Uyl boven de politieke partijen uit. Precies dat gebeurde maandagavond met Rutte: de minister-president flikte hetzelfde kunststukje. Hij werd een man van gans het volk.

Anders dan de koning bij zijn excuses aan Indonesië, haperde Rutte geen moment. Hij was geen partijpoliticus, maar sprak voor iedereen. Hij kwam voor veel mensen dichtbij en had een glashelder verhaal. Bovendien corrigeerde hij in woord en houding subtiel de platte krachten van het populisme.

Een grote bedreiging voor dit land is dat paniek op sociale media dit onderwerp overneemt. Rutte moet de bal aan de voet houden, initiatief blijven nemen. Hij moet op aangelegen moment blijven informeren. Maak van de televisietoespraken geen agenda, maar kies secuur de momenten. Het draait erom de psychologie van de coronacrisis aan te voelen.

Daarin zijn twee dingen van belang: de ontwikkeling van het virus, en de discussie daarover. Rutte moet daarin de toon blijven zetten. Maandagavond deed hij dat briljant. Dat er 7,6 miljoen mensen naar keken, geeft aan dat er behoefte is aan zijn boodschap. Zonder belerend te zijn, gaf hij een magnifieke uitleg van de af- en overwegingen.

Hans Wiegel (voormalig vicepremier, minister van Binnenlandse Zaken en VVD-coryfee):

‘Rutte hield een goed, inhoudelijk verhaal. Hij had niets met de VVD te maken, hij was de minister-president. Sterk. Toen Den Uyl tig jaar geleden als minister-president het woord tot de Nederlanders richtte, was ik namens de VVD oppositieleider. Ik contacteerde Den Uyl na zijn toespraak: ‘de situatie is zodanig dat mijn partij u zal steunen. Als ik iets kan doen, laat het dan direct weten.’ 

De oppositie bestaat in dit soort tijden niet meer en moet achter de regering gaan staan. Het is in noodsituaties verstandig de leiding aan de minister-president te geven. Hij hoeft de televisie niet vaker af te huren, enkel in uitzonderlijke gevallen grijp je naar dit soort middelen. Het belangrijkste is dat de eenheid ten tijden van een majeur probleem als deze zo groot mogelijk is.’

Charles Huijskens (communicatiestrateeg, auteur van Overleven in crisistijd):

‘De situatie waarin we nu zitten doet denken aan het boek Second Sleep van Robert Harris. Het verhaalt over een ramp: internet crasht, de voedselvoorziening komt stil te liggen, er zijn geen betalingen meer mogelijk en mensen gaan in groepen plunderen. De overheid verliest de controle en de situaite loopt meteen uit de hand. In dit soort situaties is het cruciaal dat de premier regie houdt, al komen we er in vergelijking met het scenario van Harris nog goed vanaf. Doordat internet en telecommunicatie werken, kan iedereen instructies krijgen en thuiswerken.

Het werd voor Rutte hoog tijd om het lachen en grappen achterwege te laten. De impact van zijn toespraak is cruciaal. Een bekende leus in communicatieland is: the messenger is more important than the message. Het is essentieel dat mensen eerst op Rutte vertrouwen. Hij moet gezag krijgen en rust uitstralen. Met een sterke leider krijgen mensen ook vertrouwen in de maatregelen. Dat voorkomt paniek. Zo bezien was de speech van Rutte magistraal: hij sprak mensen als volwassenen toe, kwam serieus, zinnig en competent over. Goed dat hij mensen op de hoogte brengt van de besluitvorming en rust uitstraalt. De uitspraak van minister Eric Wiebes, die zondag zei dat zzp’ers voor hun eigen risico gekozen hebben, was zo bezien een enorme blunder. Mensen moeten op de politieke leiders kunnen vertrouwen. Wat dat betreft gaven Wiebes en Rutte deze week twee uiterste voorbeelden.’

Jan Driessen (communicatie-adviseur, was in 2016-2017 campagnestrateeg voor VVD):

‘De toespraak was de perfecte redevoering die een premier in crisistijd kan geven. Echt bezorgd, meelevend waar nodig, helder, eerlijk en streng op inhoud. Toch was het hoopgevend voor zover dat kon. Het was gezaghebbend, niet populistisch, niet opportunistisch.

Rutte is in zijn tekst letterlijk naast alle Nederlanders gaan zitten en heeft in gevoel een arm om ons heen geslagen. Hij nam mensen stap voor stap mee in de verschillende scenario’s en verbond daar eerlijke en harde consequenties aan. Het gaf inzicht waarom een totale lockdown geen zin heeft en maakte invoelbaar dat we voor een lastige en langdurige taak staan als land, die we alleen met 17 miljoen Nederlanders samen het hoofd kunnen bieden. 

Rutte volgde in zijn toespraak een communicatievorm die bekendstaat als de drie-eilanden-theorie. Een bewezen effectieve strategie. Empathie, bewijsvoerende overtuigende harde inhoud, en een geruststellende call to action. Zo kom je communicatief veilig van eiland op eiland. Daarmee was het zonder twijfel een toespraak die voor Nederland eeuwigheidswaarde zal hebben.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden