VERSLAGGEVERSCOLUMNToine Heijmans in Amsterdam

Racisme kreeg in twintig jaar steeds meer publieke ruimte

-Beeld -

De menigte sloot ons in als een mistbank: ineens was niet alleen de Dam vol mensen maar vulden zich ook de straten eromheen – de leuzen kaatsten weg als echo’s. We waren vroeg, de organisatie had ‘sfeerbeheer’ ingezet om kruizen op het plein te tekenen voor de anderhalvemeterdemonstratie, maar die vervaagden onder de voeten en achter een hoog raam werd kort een fotograaf zichtbaar die de foto maakte van de onvoorziene drukte.

Hoe dan ook demonstreren.Beeld Toine Heijmans

‘Komt het morgen in de krant?’ vroeg mijn dochter.

‘Alleen als het gedoe oplevert’, hoorde ik mezelf zeggen.

Het gedoe verzamelde zich om ons heen, dat begrepen we later pas, toen het gelukt was eruit te ontsnappen.

‘Het is toch bijzonder’, zei mijn dochter, ‘dat er zoveel mensen demonstreren tegen racisme?’

Een werkweek later gaat het nog steeds over de drukte en over het falen van de burgemeester, aan wie de hoofdredacteur van ‘entertainmentblad’ Story de ‘mediaoorlog’ verklaarde. Testosteron spatte van De Telegraaf, die sinds het aantreden van ‘La Halsema’ al nietsontziend zo’n oorlog voert, trots op z’n eigen lompheid die oogst wat het aanwakkert.

Dus nee: geen stukje over racisme in de krant, die dag, wel over het gedoe.

Mediaoorlog.Beeld twitter

Mijn dochter en haar vriendinnen volgen de wereld op hun telefoon en wilden hoe dan ook demonstreren. Ze proberen kaas te maken van de gebeurtenissen overzee, en merken dat mensen baat hebben bij het versterken van verschillen. Te midden van alle politici die na afloop zo snel mogelijk hun mening over de burgemeester uitventten, vaak met gestreken gezichten in zelfgemaakte filmpjes, reageerde ook de minister van Justitie nietsontziend. Gevraagd naar de kern van de zaak, het racisme, zei hij dat er ‘toch nog af en toe dingen niet goed gaan en mensen elkaar discrimineren’.

Joh.

Ga de straat eens op en luister wat ze daar te zeggen hebben over mensen met een kleur.

Racisme kreeg de afgelopen twee decennia in Nederland steeds meer publieke ruimte, als een kist die traag wordt opengewrikt. Echt debat is er niet over, het debat gaat meestal over wat je wel of niet racisme mag noemen. Onderwijl wordt het vergoelijkt door politici die maatschappelijke problemen bewust verwarren met afkomst, vaak uit angst de kiezer te verliezen.

Niemand kijkt meer op van Geert Wilders’ haatberichten. Thierry Baudet maakte nooit excuses voor zijn racistische opmerkingen over treincontroleurs, sterker: nadat zijn verhaal onwaar bleek, bleef hij ze ‘bontkragen’ noemen. De ander verwijten bij een groep te horen: het sijpelde langzaam in de poldergrond, tot diep in de middenpartijen, en zelfs tot diep in de Belastingdienst waar ambtenaren geen kwaad zagen in het selecteren naar afkomst want ja: risicogroep. En ach, racisme in het voetbal – zo bedoelen we het toch niet?

Tussen al die mensen op de Dam dacht ik aan de nieuwe leider van het CDA, Wopke Hoekstra, die het verstandig vond in een profilerende lezing over immigranten te beginnen. Het apart zetten van de ander verpakte hij soepel in het woord ‘wederkerigheid’: ‘kies jij voor Nederland, dan kiest Nederland ook voor jou’, en hij vertelde de onverifieerbare pars pro toto-anekdote van een vrouwelijke huisarts die geen hand kreeg van de man van een ‘niet-westerse migrante’.

Ja, dat is racisme: ook Hoekstra duwt iedereen die niet bewijsbaar honderd procent Hollands is in het hoekje van de bijstandstrekkers, de criminelen en de fundamentalisten.

Je bent geen mens, je bent een categorie. Je bent de ander.

Demonstratie Groningen.Beeld Toine Heijmans

Tegelijk mocht ik daar niet zijn, op de Dam, dat werd me vanaf het podium evengoed duidelijk gemaakt. Witte mensen waren alleen welkom als ze woke zijn, en anders ‘donderen ze maar op’, witte journalisten in het bijzonder. ‘De Nederlandse media fokt met ons’, zei Akwasi, die het over ‘samen’ had maar ook riep: ‘we will fuck you up!’ en ‘het is tijd voor zwarte privileges’.

Mijn dochter, haar vriendinnen en ik werden tot een categorie gemaakt. En we waren niet de enigen. Voor iedereen was een hokje getekend: ‘black women lives’, ‘black trans lives’, ‘black queer lives’, ‘black disabled lives’, ‘black sex workers lives’. Tegen het einde begon de tijd te dringen, de demonstratie mocht tot half zeven duren, en Mitchell Esajas zei: ‘Ze zijn altijd extra streng als wij wat organiseren.’

Een dag later, in Groningen, tijdens een indrukwekkende sit-in op de Grote Markt, stegen dezelfde woedende hyperbolen op want in Nederland is het ‘niet anders dan in Amerika’, ook al is wat daar gebeurt onvergelijkbaar met hier. De voertaal Engels, de chants rechtstreeks gekopieerd, en opnieuw hadden ‘de media’ het gedaan.

Nederland kampt met een naargeestig, dagelijks en doodgewoon racisme, en in plaats van daarover te praten trekt iedereen zich terug op vertrouwd gepolariseerd terrein.

Anderhalvemeterdemo.Beeld Toine Heijmans
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden