Opinie

Raakt EU op zijdespoor of zijspoor?

Europa en China Europa heeft te weinig oog voor China's ambitieuze plannen voor een nieuwe zijderoute, die de wereldeconomie ingrijpend zal veranderen.

Chinese arbeiders werken aan de Karakoram snelweg in Noord-Pakistan, onderdeel van de nieuwe zijderoute. Beeld AFP

Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de EU, verzette deze zomer een ontmoeting met China's premier Li naar de namiddag. Veelzeggend: de relatie met China die bestendigd zou worden, was even minder belangrijk dan de Griekse waan van de dag.

Een te haastig getrokken conclusie als je het aan de academici, politici en zakenlieden vraagt die dit weekend aanwezig waren op de EU-China Conferentie in Hongkong. Er zijn prangende kwesties in de relatie tussen Europa en China die onderkend moeten worden en de aandacht zouden verdienen van de hoogste regeringsleiders in Europa.

De nieuwe zijderoute, is er één van. One Belt One Road (OBOR), een vijftigjarenplan van China dat de infrastructuur op drie continenten beïnvloedt, gaat de wereldeconomie compleet veranderen.

De beurt aan China

Spoorwegen, havens en autowegen zijn de bloedvaten van een rijk. Rusland, Amerika en zelfs Rome hebben hier historisch succes aan te danken. Nu is het de beurt aan China dat er dammen, pijplijnen en vliegvelden aan toevoegt. Implementatie van OBOR komt neer op het realiseren van een uitgebreid infrastructureel netwerk, waarlangs handel en investeringen makkelijke in- en uitgangen vinden. Dat de plannen serieus zijn, bewijst een andere bijeenkomst die deze week op de agenda stond.

De Chinese premier Li Keqiang ontving regeringsleiders van zestien Midden- en Oost-Europese landen om harde afspraken te maken. Over de aankoop van havens en de geplande hogesnelheidslijn tussen Boedapest en Belgrado bijvoorbeeld.

In 2013 werd OBOR voor het eerst genoemd. De eeuwenoude Zijderoute, een handelsroute die China, via Azië en de Centraal-Aziatische staten verbond met Europa, zou worden gerevitaliseerd. In de nieuwe variant zal deze route ook Afrika ontsluiten en een maritieme arm hebben die de geo-economische patronen drastisch gaat veranderen.

En dat is niet per definitie bedreigend. Positief aan OBOR is dat de economische opbouw van de Centraal-Aziatische landen deel uitmaakt van het plan. Dit wordt ook gestimuleerd door de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) en de Aziatische Ontwikkelingsbank.

Een probleem daarbij is wel dat Rusland het alleenrecht opeist in deze regio en een eigen agenda heeft. Voeg daarbij de steeds inniger relatie tussen China en Rusland, die tot meer afstemming, onderling begrip en samenwerking leidt, en de ingrediënten voor een aardverschuiving ook in geo-politieke zin zijn compleet. De urgentie voor Europa om OBOR prioriteit te geven, zou vanzelfsprekend moeten zijn.

(Tekst gaat verder onder afbeelding)

De Russische president Vladimir Poetin schudt de hand van de Chinese premier Li Keqiang. Beeld anp

Aanschuiven is voorgoed voorbij

Europa flirt wél met het Oosten. Dat blijkt ook uit de massale Europese deelname aan de AIIB (Asian Infrastructure Investment Bank). Aansluiting bij dit alternatief voor IMF en Wereldbank is een Europese intentieverklaring die geldt als fikse tegenvaller voor de VS en Japan. Maar hebben de fraaie financiële beloftes genoeg om het lijf? De tijd dat China af en toe mocht aanschuiven bij een westers initiatief is voorgoed voorbij.

Met ontsluiting door de nieuwe zijderoute, krijgt Europa te maken met veranderingen waarvan het de impact niet kan voorspellen. Europa ziet zichzelf nog steeds als een sterke, waardengedreven en waardenbepalende speler op het wereldtoneel.

Maar China zet grote vraagtekens bij de kracht van Europa, nu de Europese samenwerking ondermijnd wordt in opeenvolgende crises: de grote problemen met Griekenland en de euro, de onmacht ten aanzien van een humane aanpak van de migratieproblematiek, het Verenigd Koninkrijk dat misschien uit de Europese Unie stapt, de opkomst van politieke randbewegingen en, tragisch genoeg, ook terroristische aanslagen.

Zullen deze zaken de Europese Unie veranderen van een markt-georiënteerd verband in een op veiligheid gerichte unie? Een zwak en verdeeld 'Fort Europa' is geen serieuze partner voor China. We zullen ten prooi vallen aan een verdeel-en-heerspolitiek waar ons continent niet op zit te wachten.

In dat geval raast de infrastructuur-diplomatie aan onze neus voorbij. Europa zal letterlijk op een zijspoor belanden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden