Commentaar Referendum

Raadgevend referendum bestempelen als mislukking is nogal voorbarig

Er zijn onderhand veel goede redenen om te wachten met afschaffing van het raadgevend referendum.

Beeld ANP

Met elk raadgevend referendum of elke poging om tot een raadgevend referendum te komen, schrijdt het inzicht voort over de bruikbaarheid van dit democratisch correctiemiddel. Ook als de aanvraag van zo’n referendum de vereiste 300 duizend handtekeningen niet haalt, zoals het door GeenStijl gewenste referendum over de donorwet. Deze casus laat twee dingen zien: de drempel voor het organiseren van een referendum is meer dan een formaliteit en bij een deugdelijke voorbereiding van een wet neemt de behoefte van kiezers af om de politiek te corrigeren.

En zo hebben de volksraadplegingen die wél plaatsvonden ook bruikbare inzichten opgeleverd. Het Oekraïnereferendum in 2016 liet zien dat complexe geopolitieke thema’s zich niet lenen voor een eenvoudig ‘ja’ of ‘nee’ van de kiezer. Ook wekte het bij de kiezer de valse verwachting dat hij Europese verdragen kon terugdraaien. Het in maart gehouden referendum over de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv) werd alom als uiterst nuttig beschouwd, omdat het veel informatie over de wet genereerde en omdat het tot aanpassingen leidde van de wet – die daardoor aan democratische legitimiteit won.

De conclusie, die na de ongelukkige ervaringen in 2016 werd getrokken, dat de invoering van het raadgevend referendum als een mislukking moet worden beschouwd, was dan ook nogal voorbarig. Net als het besluit van de huidige regeringscoalitie om het daarom maar af te schaffen. De Eerste Kamer moet zich nog over het kabinetsbesluit uitspreken. Mogelijk geeft ze, na de recente ervaringen, het referendum nog een kans.

Daarvoor zijn niet alleen goede inhoudelijke, maar ook procedurele argumenten te noemen. In de eerste plaats zou het referendum pas drie jaar na zijn invoering worden geëvalueerd. Bovendien is een door de Eerste Kamer ingestelde staatscommissie, onder leiding van Johan Remkes, bezig met een rapport over het democratisch bestel. Hierin zullen ongetwijfeld gedachten over het referendum worden ontvouwd. Het zou niet logisch zijn als de opdrachtgever vóór de verschijning van dat rapport met de afschaffing van het referendum zou instemmen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.