Verslaggeverscolumn Margriet Oostveen

Quote-hoofdredacteur en de dominee van de Zuidas willen een betere elite

Beeld de Volkskrant

Ze komen zelf uit de elite. Sander Schimmelpenninck is graaf van geboorte, en hoofdredacteur van zakenblad Quote uit ambitie. ‘Dominee van de Zuidas’ Ruben van Zwieten was voorzitter van de Leidse studentenvereniging Minerva en werd ceo-fluisteraar op zingevingsgebied.

Niettemin schreven ze nu samen het boek Elite gezocht, een zedenschets die de rijkste 5 procent van Nederland midscheeps wil raken. De mensen met een miljoen of meer aan vermogen. De medisch specialisten, advocaten, bankiers en andere rijke Nederlanders die het volgens de auteurs qua burgerschap totaal laten afweten.

Schimmelpenninck en Van Zwieten laten aan de hand van een paar fictieve personages zien hoe de financiële en morele afstand van de rijkste 5 procent tot de rest van Nederland al bijna onoverbrugbaar werd. Dat Elite gezocht toch vrolijk stemt, komt doordat ze zich er zo gemeend over opwinden.

We praten in De Nieuwe Poort, het ‘ontmoetingscentrum’ van Ruben van Zwieten op de Zuidas. DSM-ceo Feike Sijbesma, de nieuwe nummer één in de top-200 van invloedrijkste Nederlanders van de Volkskrant en een witte raaf om zijn maatschappelijk betrokken standpunten, praat hier met Van Zwieten. Jesse Klaver ook. En tv-ster Johnny de Mol, een nieuwe do-gooder met zijn stichting voor vluchtelingen op Lesbos, beschrijft Van Zwieten nog net niet als een goeroe en vroeg hem zijn huwelijk in Portugal te sluiten.

Links: ‘Dominee van de Zuidas’ Ruben van Zwieten. Rechts: Sander Schimmelpenninck, hoofdredacteur van zakenblad Quote Beeld Margriet Oostveen

Ook in Nederland verandert de meritocratie in een platte race naar de top, waar de mensen met de juiste afkomst of rijke ouders geen enkel risico nemen om hun al bijna niet meer in te halen voorsprong veilig te stellen. Van Cito-toetstraining tot bonusregeling, betoogt Elite gezocht: de ‘homo competitivus’ ontwikkelt zich tot een succesmachine zonder verdere algemene of culturele ontwikkeling. Ogen op de bal, niet langer op de wereld. Zelfs de adel wil al de politiek niet meer in, moppert Schimmelpenninck, ook die ruilt het publieke ambt nu liever in voor private equity. In de Quote 500 van rijkste Nederlanders vind je tegenwoordig ook jonkheren. Of neem los daarvan prins Bernhard junior, onze koninklijke huisjesmelker.

Kort voor de vorige verkiezingen leerden Van Zwieten en Schimmelpenninck elkaar kennen tijdens een Monopoly-spel met Thierry Baudet, die in het boek figureert als ‘Pierre Pincet, die aansteller met de Franse naam; hij zou later de politiek in gaan’. Schimmelpenninck had dat potje Monopoly georganiseerd voor een verhaal in Quote. Later zou hij ook nog een roemrucht interviewtje filmen waarin Baudet op archaïsche wijze de vrouwtjes duidt.

Schimmelpenninck vindt Thierry Baudet een ‘fopintellectueel’. Elite gezocht maakt tussen de regels toch vrij nauwkeurig duidelijk welk gat hij vult: bij gebrek aan verantwoordelijkheidsbesef bij the real thing, biedt Baudet een gedroomde versie: elite-kitsch.

Het felst zijn de passages over de snel toenemende vermogensongelijkheid in Nederland, volgens de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling nu al de grootste van alle westerse landen na de VS. ‘De gele hesjes in Frankrijk begonnen niet alleen om de accijnzen, maar óók omdat bankentype Macron de vermogensbelasting afschafte’, zegt Schimmelpenninck. ‘Daar begrijpen ze dit probleem veel beter.’

Links: Sander Schimmelpenninck. Rechts: Ruben van Zwieten. Beeld Margriet Oostveen

De selfmade nieuwe rijken die de Quote 500 vanouds vulden vinden hem nu ‘belachelijk links’, maar zelf zegt Schimmelpenninck hen toch meer te bewonderen dan de ‘corporate elite’ waar hij zelf deel van uitmaakte. Een paar jaar terug werkte hij hier op de Zuidas zelf nog als advocaat. ‘Díe elite is nu alleen nog maar met geld bezig. Maar de selfmade rijken hebben vaak nog een bedrijf onder zich waar alle lagen van de bevolking een baan hebben, die komen die mensen nog tegen en voelen zich voor hen verantwoordelijk. Zij weten nog hoe de wereld in elkaar steekt.’

De auteurs vertellen onbekommerd dat ze D66 stemden (Schimmelpenninck) en GroenLinks (Van Zwieten). En ook dat ze zelf in hun vrije tijd, net als de elite die ze beschimpen, graag ‘rommelen met pandjes’, ofwel lekker bijverdienen met wat vastgoed. Schimmelpenninck doet dat in Kroatië, Van Zwieten in Spanje, waar het volgens beiden meer ‘maatschappelijk betrokken’ kan (omdat ze er geen woonruimte onbetaalbaar zouden maken, zoals in Amsterdam).

Bij de presentatie boden ze hun boek dan weer aan aan Mariëtte Hamer, voorzitter van de Sociaal Economische Raad en sociaaldemocraat: ‘Om het idee van verheffing, dat wij zo missen’, zeggen de auteurs. ‘Links is ook niet meer zo naïef als twintig jaar geleden. Het enige dat mist is een leuke vent of vrouw met een goed verhaal.’

Ik vraag: ‘En wat kan Rutte nu het beste doen?’
Zij, in koor: ‘Plaats maken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden