Opinie

PvdA kan nog heel wat leren van volkspartij CDA

PvdA en CDA moeten samenwerken om hun gezamenlijk erfgoed, de verzorgingsstaat, te redden.

Diederik Samsom, fractievoorzitter van de PvdA.Beeld anp

De crisis van de verzorgingsstaat en de teloorgang van de volkspartijen, wie kan dat nog boeien? Toch is het belangrijk, want zonder solide politieke partijen kan geen democratie bestaan. René Cuperus constateert in zijn column van 1 juni dat CDA en PvdA hun neergang niet alleen te wijten hebben aan het sociologisch tij dat tegenzit (steeds minder kerkgangers en industriearbeiders), maar ook aan eigen fouten. Te lang zijn zij met de liberale hoofdstroom meegegaan, waardoor zij aan profiel hebben ingeboet en hun kiezers alle kanten zagen opschieten.

Daaraan zou ik toevoegen dat het vooral de sociaal-democraten zijn die hun kompas zijn kwijtgeraakt, en dat ze nog heel wat kunnen leren van de christen-democraten. Het kernprobleem is dat de sociaal-democratie zichzelf nog altijd als een progressieve beweging voor de toekomst ziet. Niets is minder waar. De hoogtijdagen van de PvdA liggen al meer dan een halve eeuw achter ons, toen er samen met de KVP in rooms-rode coalities een nationale verzorgingsstaat werd opgebouwd.

Dirk-Jan van Baar.Beeld Rob Huibers

Hopeloos ouderwets

Maar in plaats van dit verleden te koesteren en de fundamenten te onderhouden (zoals door instandhouding van de AOW) meende de linkse gemeente steeds weer op zoek te moeten gaan naar nieuwe horizonten, waar voor de oude achterban de zon steeds minder opging.

Leuk, al die homo- en genderpolitiek, maar wat moet je daar als weggesaneerde werknemer mee? Hip, die omhelzing van de postmoderne swingcultuur, maar de gewone man geeft meer om vastigheid. Joop en Liesbeth den Uyl hadden zeven kinderen en sexy oogden ze allerminst. Maar voor de rode familie die vooral niet sociaal-conservatief wilde zijn, is het gezin allang de hoeksteen van de samenleving niet meer.

Dat ruikt naar CDA en geldt als hopeloos ouderwets. Toch hadden christen-democraten nooit de illusie zichzelf als de enige beweging voor de toekomst te zien. Alleen bij hun oprichting, in 1980, toen alle christelijke partijen het culturele tij tegen hadden en jarenlang door linkse grappenmakers als achterlijk waren bespot, deden ze zich even progressief voor.

Dwars en eigenzinnig

Maar in werkelijkheid gedijde de confessionele politiek juist tegen de stroom in. De ARP, de eerste politieke partij van Nederland, heette niet voor niets anti-revolutionair. Dan had je de Christelijk Historische Unie, wat eveneens op continuïteit met het verleden duidt. Ook de RKSP, de voorganger van de KVP, was een vehikel van katholieke emancipatie die een socialistische toekomst moest tegenhouden.

Historisch gezien waren de confessionelen dwarser en eigenzinniger dan de sociaal-democraten, die zich steeds weer aan de nieuwe tijd aanpasten. Het is ook niet zo dat alleen links door de sociale kwestie werd beroerd. Voor de christelijke partijen gold dat evenzeer, waarbij zij zich tegen goddeloos materialisme en liberaal rendementsdenken keerden. Er is met Jesse Klaver weinig nieuws onder de zon. Ook het CDA was van 'niet bij brood alleen'.

Programmatisch gezien staan christen-democraten en sociaal-democraten dichter bij elkaar dan vaak wordt gedacht. Maar mentaal gezien zijn zij elkaars concurrenten en kunnen ze slecht met elkaar overweg. Anders dan het CDA is de PvdA dwangmatig modern, wat met het ouder worden van de sociaal-democratie en de vergrijzing van haar achterban is gaan knellen. Alleen als traditionele bestuurspartijen die zich blijven inzetten voor behoud van de verzorgingsstaat - een gezamenlijk erfgoed - hebben beide nog toekomst, wat voor toenadering tussen de volkspartijen pleit.

Ouderwets en conservatief durven zijn

De PvdA kan daarbij van het CDA leren dat verliezers elkaar in tijden van nood de hand reiken. In de jaren zeventig leek dat logisch, alleen meende de PvdA toen dat het de confessionelen vanzelf wel zou opslurpen. Uit die arrogantie is het CDA voortgekomen, als tegenmacht tegen een socialistische toekomst. In werkelijkheid kondigde zich een zegetocht van de markt aan, wier moderniseringsdrift de fundamenten van de verzorgingsstaat aantast en die - gezien alle onvrede over het 'neoliberalisme' - democratisch tegenspel behoeft.

Dat tegenspel, dat nieuwe maatschappelijke solidariteit moet organiseren, kan alleen uit het politieke centrum zelf komen. Dan ligt een samengaan tussen CDA en PvdA voor de hand, niet als fusie, maar in gemeenschappelijke denkkracht die weer richting geeft aan een politiek.

Dat betekent ook dat beide partijen tegen de vederlichte stroom van instantopinies moeten ingaan en openlijk ouderwets en conservatief durven zijn. Dat is moeilijk, want wie niet sexy is en van deze tijd, riskeert hoon en spot. Zie Jan Peter Balkenende. Maar christen-democraten hebben in hun hoogtijdagen laten zien dat niet alle modernisering goed is en deels valt af te remmen. Sociaal-democraten kunnen daar een voorbeeld aan nemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden