Column Martin Sommer

PvdA en VVD waren het gewoon eens maar dat was geen prettige boodschap

Uit het boek Vrienden tegen wil en dank stijgt vooral op dat het vorige kabinet zo tevreden was met zichzelf. De VVD raakte acht zetels kwijt, van de PvdA is ternauwernood wat over. Maar het land werd erbovenop geholpen. Het was de moeite waard. 

De auteurs, Wilma Borgman en Max van Weezel, noteerden aan de hand van interviews hoe het een vriendenkabinet was geworden. Er waren grote ideologische verschillen. Maar de verhoudingen waren zo goed dat ze soms zelf in de war raakten. Het was bijna nooit VVD tegen PvdA. Henk Kamp, die was toch tegen windmolens? Welnee. Alleen jammer van die verkiezingsuitslag natuurlijk.

Dat is het verhaal. In het landsbelang waren ze over hun eigen schaduw heen gesprongen. Maar waren die verschillen werkelijk zo groot? Lees het boek en je ziet ze niet. De ministers van beide partijen zagen ze ook niet, al komt steeds weer ter sprake dat het een kabinet van ideologische tegenvoeters was. Op die geweldige verschillen hadden de hoofdrolspelers, Rutte en Samsom, campagne gevoerd. Rechts rotbeleid, tegenover de krentebollen die door de PvdA nog genationaliseerd zouden worden.

Rutte: linkse krentenbollen... Beeld AFP

Met zulke botsende overtuigingen moest er wel een bijzondere reden zijn om samen te gaan regeren. Samsom vertelde dat het land de tien jaar voordien beschamend slecht bestuurd was. Nu gingen ze boven zichzelf uitstijgen. Wat mooi uitkwam was dat het tussen hem en Rutte persoonlijk boterde. Maar dat die enorme verschillen er misschien in werkelijkheid helemaal niet waren, dat ze bij de VVD en de PvdA eigenlijk grosso modo hetzelfde dachten, dat paste niet in het verhaal. Dat is dan ook niet het verhaal van Vrienden tegen wil en dank geworden.

Er moest onderstreept worden hoe uitzonderlijk dit kabinet van tegenvoeters was. Het staat niet in het boek, maar ik denk dat daaruit volgde dat het regeerakkoord radicaal moest worden. Anders telde het niet. Ze moesten tegen de stroom in regeren. Het bewijs van de urgentie was dat er nog drastischer werd bezuinigd dan voordien. Ze namen immers verantwoordelijkheid, waar anderen die lieten liggen.

Heel Den Haag en omgeving was overtuigd, ook wij van onze bladen waren dat. Nee, niet heel Den Haag. Econoom Bas Jacobs vertelt in het boek hoe hij vijf jaar te hoop liep tegen de bezuinigingsdrift, met IMF en OESO als getuigen. Geen poot aan de grond kreeg hij. We lezen hoe het kabinet van zichzelf vond dat het een voorbeeld was voor heel Europa, ja dat het misschien de euro wel heeft gered. Ze werkten keihard, met loodgieterstassen dikker dan ooit. Jammer van de douw die de VVD vervolgens kreeg. Nog jammerder dat de PvdA nog altijd uitgeteld op de grond ligt.

Segers: niet aan de kant... Beeld ANP

Wat ging er mis bij de verkiezingen? Aan het beleid kon het immers niet liggen. Er wordt gesuggereerd dat Samsom en Rutte het te snel eens waren. Dat de vier draufgängers in de Stadhouderskamer veel te vlot een regeerakkoord in elkaar timmerden. Het uitruilen met de KPMG-kaarten van Wouter Bos. Volgens Samsom lag het aan de PvdA, waar ze hun zegeningen niet weten te tellen en ze een fatale lijsttrekkerswedstrijd organiseerden. Het zijn allemaal procedurele verklaringen voor het verlies. 

Geen van de hoofdrolspelers stelt achteraf vast dat de verschillen eigenlijk verwaarloosbaar waren, en dat dat een politiek probleem was, vooral voor de PvdA. Niemand zag dat de vriendenclub het probleem was en niet de oplossing. Niemand ook die zich afvraagt of ze niet te ruig en te demonstratief hebben gekort. Ook niet nu een beginnend kabinet bezig is de ene na de andere bezuiniging terug te draaien. Het nieuwe kabinet heeft geleerd van het vorige.  Overeenkomstig de aanbevelingen achter in het boek van Borgman en Van Weezel hebben ze veel meer tijd genomen voor de formatie. Ze hebben uitgebreid laten zien hoe allemachtig moeilijk samenwerken is. Dat er bergen moesten worden verzet.

Samsom: cv-ketel verbieden... Beeld ANP

Desondanks lijkt Paars met de Bijbel op zijn voorganger, en niet alleen omdat Rutte er nog zit. Ze zijn weer net zo snel klaar in de ministerraad. Ook de taal is dezelfde. Wij nemen onze verantwoordelijkheid, zei Gert-Jan Segers. Wij zien de noodzaak van samenwerken, ook al zijn er tegenstellingen. Wij staan niet langs de kant. In een wereld met alleen nog paarse kabinetten, is er geen links of rechts, geen regering en oppositie. Er zijn alleen nog politici die hun verantwoordelijkheid nemen en langs-de-kant-staanders. Oppositie heet nu verantwoordelijkheidsvakantie.

Voldoende is het kennelijk niet. Ook dit kabinet met ogenschijnlijke tegenstrevers is op zoek naar inhoudelijke, aantoonbare urgentie. Anders gaan kiezers maar denken dat het in het politieke midden één pot nat is, en Nederland één grote Rutte-partij. Grote urgentie moet met radicale maatregelen worden uitgedrukt. Waar is de gierende noodzaak? Niet langer bij de economie, die immers lekker loopt. Klimaat natuurlijk!

Zoals we eerst superslecht werden geregeerd, staan we er nu klimatologisch allerbelabberdst op. De Groningse gascrisis kwam wat dat aangaat als geroepen. We doen alle gas de wereld uit, om te beginnen uit Nederland. En zo kwam het nieuws van de week dat nieuwbouw al per 1 juli niet meer van een gasketel-cv mag worden voorzien. Verboten! Een krankzinnige maatregel, maar dat hij radicaal is zal niemand ontkennen. Tegen de stroom in regeren. Diederik Samsom is ook terug, nu als baas van een klimaattafel. Het blad Cobouw vroeg hem: Gasketels verbieden? Logisch, zei Samsom. ‘Net als de gloeilamp. Heeft prima gewerkt.’ Wie bezwaar maakt, heeft verantwoordelijkheidsvakantie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.