PvdA en D66 lopen weg van NAVO-verplichtingen

Verwaarlozing van de eigen verantwoordelijkheid door de Europese leden bedreigt de NAVO.

Minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders (PvdA) begroet Alexander Pechtold (D66) voor aanvang van een debat in de Tweede Kamer. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

In de aanloop naar de Amerikaanse verkiezingen maakte de aanstaande president van de VS, Donald Trump, duidelijk waar zijn prioriteit ligt: bij Amerika. Amerikaanse belangen eerst is zijn credo. Met de verkiezing van Trump werd dit geluid niet slechts een radicaal geluid vanaf de andere kant van de oceaan, maar de realiteit waartoe Nederland en de EU zich moeten gaan verhouden.

In de Nederlandse politiek staat de militaire samenwerking met de VS in de vorm van de NAVO plots centraal. De boodschap van Trump is duidelijk: Wie niet voldoende wenst bij te dragen aan de NAVO, hoeft niet op militaire hulp van de VS te rekenen.

Daags na de Amerikaanse verkiezingen maakte PvdA-minister Bert Koenders duidelijk dat hij zich zorgen maakt over de houding van Trump ten opzichte van de NAVO. PvdA-voorman Lodewijk Asscher deed daar op het partijcongres van afgelopen zondag nog een schepje bovenop door ferm af te geven op Trump. D66-voorman Alexander Pechtold interpreteerde de woorden van Trump op geheel eigen wijze. Hij meent dat Trump zich zelfs tegen de NAVO keert.

Het is opvallend dat zowel Koenders als Pechtold direct met de vinger naar Trump wijzen als gevaar voor de NAVO. Als men het door D66 en PvdA voorgestane politieke beleid ten opzichte van defensie, militaire samenwerking en geopolitieke stabiliteit van afgelopen jaren bekijkt, blijkt dat beide partijen hierop keihard wilden bezuinigen.

Dat ging veelal onder de noemer van verminderde ambities. Centraal daarin stond de rotsvaste overtuiging dat de VS onvoorwaardelijk voor de veiligheid van Europa zou zorgen. Binnen de PvdA werd dat onder leiding van Samsom en Spekman zelfs een beleid met een dogmatisch karakter. Wie zich er binnen de PvdA kritisch over uitliet, kon ferme repliek verwachten zonder de mogelijkheid het voorgenomen beleid inhoudelijk te bespreken. In 2012 leidde dat tot enorme onvrede binnen de partij.

Verwaarlozing verantwoordelijkheid

Toen Rusland met de annexatie van de Krim zich agressiever toonde dan veel politici hadden voorzien en de EU-leden in Oost-Europa zich bedreigd voelden, was het de VS die hen als NAVO-partner geruststelde met een opzichtig vertoon van militair materieel. De EU-leden bleken niet in staat iets soortgelijks te doen, als zij dat al gewild hadden.

De Nederlandse ambitie om militair minimaal bij te dragen en de VS het typische NAVO-werk aan de grenzen van de EU te laten opknappen, leek succesvol. De Europese NAVO-legers hadden de handen vol aan het bestrijden van IS door middel van marginale militaire bijdragen. De Nederlandse bijdrage in de strijd tegen IS trok desondanks zware wissels op de krijgsmacht omdat deze nog ernstig te lijden had onder de zware bezuinigingen die door de coalitie VVD-PvdA waren doorgevoerd.

Juist daaruit blijkt dat het structurele gevaar voor de NAVO ergens anders in schuilt. Namelijk in de verwaarlozing van de eigen verantwoordelijkheid door de NAVO-leden en de onwil substantieel bij te dragen aan geopolitieke stabiliteit en het bevorderen van de internationale rechtsorde.

Ruben Franzen, docent geschiedenis aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen.

De verkiezing van Trump is dus niet het gevaar voor de NAVO. Het gegeven dat veel NAVO-leden, waaronder Nederland, een evenredige bijdrage weigeren is het gevaar. De overtuiging dat de VS eeuwigdurend garant staat voor de veiligheid van Europa is een naïeve illusie. Het is niet meer dan logisch dat Trump eist dat er evenredig wordt bijgedragen.

Nederland geeft de laatste tijd dan wel iets meer uit aan zijn krijgsmacht, maar verhogingen van het budget zijn minimaal en moeten eerder worden gezien als een ontoereikende inflatiecorrectie. Nederland komt met ongeveer 1,1 procent van het bbp niet in de buurt van de 2-procentnorm van de NAVO en raakt er, ondanks de recente budgetverhogingen, nog steeds verder vanaf.

Zo bezien zijn de PvdA en D66 niet beangstigd door de woorden van Trump, maar door het vooruitzicht van gelijkwaardigheid ten opzichte van de VS en de eigen verantwoordelijkheid die daar bij hoort.

Ruben Franzen is werkzaam bij de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden