PvdA-achterban moet eens naar zichzelf kijken

Zo gauw een PvdA-leider een compromis sluit, begint de achterban te klagen over verraad.

Weer is een PvdA-leider abrupt aan zijn einde gekomen. Beeld anp

Weer is een PvdA-leider abrupt aan zijn einde gekomen. Na Wouter Bos en Job Cohen was het de beurt aan Diederik Samsom. De eerste leidde zijn partij bijna 7,5 jaar, de tweede amper 2 jaar en de derde nog geen 5 jaar. Ze haalden bij lange na niet de termijnen van Joop den Uyl en Wim Kok (20 en 15 jaar).

Stuk voor stuk waren Bos, Cohen en Samsom getalenteerd en capabel, maar hun politieke houdbaarheid bleek beperkt. Je kunt de schuld daarvoor leggen bij de personen-in-kwestie, of bij het gure en onbestendige politieke klimaat sinds 2002. Maar zou de PvdA-achterban ook niet eens goed naar zichzelf moeten kijken?

Het leiden van de PvdA wordt steeds meer lijden. Zeker als de partij regeringsverantwoordelijkheid aanvaardt, moet de leider niet zelden op meerdere fronten de strijd aangaan: met de coalitiepartner(s), de oppositie, maar ook met de eigen partij. Dat laatste is extra zwaar: het vereist ogen op je rug. Moegestreden hield Bos in 2010 de eer aan zichzelf en stapte op. Dat was Samsom niet eens meer vergund: hij werd weggestuurd, slachtoffer van een afrekening in het sociaaldemocratische milieu.

Arie Elshout is redacteur bij de Volkskrant Beeld Marcel Wogram

De voormalige arbeiderspartij van mijn voorvaderen is een partij geworden met veel onderwijzers, leraren, academici, ambtenaren en sociaalwerkers. Beroepsgroepen die zich niet hoeven te plooien naar de wisselvalligheden van de vrije markt en een bovengemiddelde hang hebben naar betweterigheid. Velen van hen neigen naar het verabsoluteren van het eigen gelijk en koesteren een onmogelijke liefde voor morele zuiverheid. Dat leidt tot een moeizame verhouding met de drie C's van een effectieve democratische politiek: de bereidheid om in Coalities door middel van Compromissen tot Consensus te komen.

Afgelopen zaterdag liet EenVandaag een paar PvdA'ers aan het woord. Veelvuldig viel de term 'waarden'. Het vervangende geloof van de moderne ongelovigen. Maar wie 'waarden' heilig verklaart, heeft het probleem dat waarden kunnen botsen. Zoals de vrijheid van godsdienst met de gelijkberechtiging van vrouwen. Dan moet er worden gekozen. Noem het de leer van de drie W's: om te kunnen regeren in coalitieland Nederland, om dingen gedaan te krijgen, moeten democratische politici steeds wat Water achter de hand houden om in de Wijn van de Waarden te doen.

Doet een PvdA-leider dat, dan begint de achterban echter al snel te klagen over verraad aan de eigen standpunten en is hij zijn leven niet meer zeker. Dat is geen goede zaak voor een partij met zo'n grote bestuurlijke traditie en erfenis. De nieuwe Hoffnungs- träger is nu Lodewijk Asscher. Hij moet de PvdA weer doen stijgen in de kiezersgunst. Maar als dat hem lukt en er wacht een nieuwe coalitie van nemen én geven, dan moet gevreesd worden dat zijn overwinning van vrijdag niet alleen het begin was van zijn leiderschap maar ook het begin van zijn einde.

Arie Elshout is redacteur bij de Volkskrant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden