Psycholoog Adam Grant adviseert: origineel zijn moet je gewoon doen

'Een origineel' staat volgens hem voor iemand die zijn creatieve spinsels weet om te zetten in werkelijkheid

Vrijwel iedereen heeft weleens een briljant idee, maar slechts weinigen doen daar iets mee. Leer van de groten der aarde, zegt psycholoog Adam Grant.

Beeld Sophia den Breems

Iemand die 'origineel' is, vinden we apart, bijzonder, fris, vernieuwend, vindingrijk. De Amerikaanse organisatiepsycholoog Adam Grant maakt er graag een zelfstandig naamwoord van. 'Een origineel' staat volgens hem voor iemand die zijn creatieve spinsels - een uitvinding, een kunstwerk, een businessplan, wat dan ook - weet om te zetten in werkelijkheid.

Met dat originele idee verandert bovendien die werkelijkheid. Want het is volgens Grant pas écht origineel als het wereldschokkend is. Denk aan legendarische uitvinders als Thomas Edison en kunstenaars als Pablo Picasso, of denk aan ontregelende ondernemers als Henry Ford. Maar denk ook aan uzelf. Want, zo stelt Grant, ook u heeft ongetwijfeld weleens een briljante ingeving, mogelijk ergens sluimerend in het achterhoofd, waarmee u alles op zijn kop kunt zetten - of anders op zijn minst een positieve bijdrage kunt leveren aan de samenleving. In Het kan ook anders, dat afgelopen week bij uitgeverij Lev verscheen, laat Grant zien wat we kunnen leren van de groten der aarde zodat meer van ons voorbij de droomfase komen.

Al meer dan tien jaar houdt Adam Grant zich bezig met het bestuderen van originaliteit: als hoogleraar aan Wharton, een van 's werelds toonaangevendste businessschools, maar ook als consultant voor grote bedrijven als Google en Facebook. Voor zijn boek, een New York Times-bestseller, leunde Grant op eigen onderzoek en dat van anderen en sprak hij met enkele van de meest vooraanstaande originelen van vandaag.

Originelen zijn niet alleen goed in het bedenken van ideeën, maar ook in het uitvoeren ervan. Dat is wel moeilijk te evenaren, toch?

'Het is volgens mij minder moeilijk dan we denken. Ontelbaar veel geweldige ideeën worden nooit uitgevoerd, omdat we niet weten hoe we ze kunnen uitvoeren. Ik vind het belangrijk om juist daaraan aandacht te geven, want dat gebeurt nog te weinig. Daarom hebben we zoveel misverstanden over originele mensen. Ik dacht zelf ook altijd dat ze ervan houden om grote risico's te lopen, dat ze barsten van het zelfvertrouwen en dat ze een uniek eurekamoment beleven.'

CV Adam Grant

1981 Geboren in West Bloomfield Township, Michigan
2003 Studie psychologie, Harvard University
2006 Studie organisatiepsychologie, University of Michigan
2013 Auteur Geven en nemen - De verborgen dynamiek van succes
2015 Wereld Economisch Forum, Davos: verkiezing tot Young Global Leader
2016-nu Hoogleraar management en psychologie, The Wharton School, University of Pennsylvania
2017 Co-auteur, met Sheryl Sandberg, Optie B: Confronteer tegenslag, bouw veerkracht en vind geluk
2017 Top-10 invloedrijkste figuren op LinkedIn
2018 Auteur Het kan ook anders: Hoe non- conformisten de wereld veranderen

Dat is niet zo?

'In veruit de meeste gevallen klopt daar helemaal niets van. De meeste succesvolle ondernemers zijn juist risicomijdend. Ze nemen wel risico's, maar ze doen het niet graag en het blijkt dat ze vaak een back-up hebben.'

Maar miljonairs werden toch rijk en beroemd door grote risico's te nemen?

'We zijn geneigd om maar een deel van het verhaal te vertellen of te horen. Van Bill Gates weten we dat hij zijn studie niet afmaakte om Microsoft te beginnen. Dat klinkt geweldig moedig, nietwaar? In werkelijkheid nam hij een jaar verlof, zodat hij altijd nog terug kon. Hij zorgde ervoor dat hij genoeg softwareprogramma's verkocht, zodat hij wist dat er vraag was naar wat hij eigenlijk deed. Zijn ouders hebben hem in die tijd financieel onderhouden. Bill Gates nam dus helemaal geen absurde risico's. Toch beseffen we doorgaans niet hoezeer mensen als hij hun risico's hebben gespreid en manieren hebben gevonden om zich in te dekken voor het geval het verkeerd zou gaan. Ergens in onze verhalen over succes raakt dit soort nuances verloren.'

Originelen blijken volgens u ook juist helemaal niet snel te reageren, het zijn vooral uitstellers.

'Klopt, en dat verbaasde me nogal. Neem twee van de beste toespraken uit de Amerikaanse politiek: die van Abraham Lincoln in Gettysburg en I have a dream van Martin Luther King. Beiden hebben het schrijven ervan telkens voor zich uit geschoven. Lincoln herschreef zijn halve speech in de laatste 24 uur en King was er de avond van tevoren nog volop mee aan het stoeien en besloot op het podium om te improviseren. Of neem Leonardo da Vinci. Hij deed er zestien jaar over om de Mona Lisa af te maken, omdat hij telkens werd afgeleid door studies en experimenten die hem onbedoeld uiteindelijk hebben geholpen om zo'n meesterwerk te maken.'

Het helpt, schrijft u, om veel te produceren. De kans dat er dan eens iets goeds tussen zit, is groter.

'Ja, de grote originelen op vrijwel elk gebied, van kunst tot wetenschap, produceren veel meer slechte ideeën, slechte uitvindingen en slechte kunstwerken dan hun collega's. Ze zijn over het algemeen gewoon bijzonder productief, waardoor ze een grotere kans hebben om iets te maken dat echt baanbrekend is. Picasso maakte meer dan twintigduizend schilderijen, maar dat waren lang niet allemaal meesterwerken. De reden dat Bach, Beethoven en Mozart beroemd zijn geworden, was niet vanwege de kwaliteit van hun gemiddelde compositie, maar vermoedelijk door het feit dat ze wel zeshonderd tot duizend muziekstukken hebben geschreven - en daar zaten uiteindelijk enkele parels bij. Bij William Shakespeare denken we aan Hamlet en Macbeth, maar hij schreef ook ontelbaar veel toneelstukken die helemaal niet zo goed zijn ontvangen en die we snel zijn vergeten. Het blijkt beter om veel ideeën uit te spuwen dan om op eentje te blijven kauwen.'

Hoe worden wij ook zo origineel?

'Als je eenmaal je creatieve idee hebt, is de grote uitdaging om serieus genomen te worden en om anderen je inbreng te laten waarderen. Een paar dingen helpen: eentje is, gek genoeg, om de beperkingen te erkennen. Toen Rufus Griscom, oprichter van een blog voor ouders, Babbel, probeerde zijn bedrijf aan Disney te verkopen, gaf hij vijf redenen waarom Disney zijn bedrijf níét moest kopen. Griscom verkocht zijn bedrijf voor 40 miljoen dollar. Zulke openheid werkt, omdat je laat zien dat je eerlijk bent en bereid bent te praten over wat er nog niet klopt, waardoor je betrouwbaarder overkomt.'

Uw boek zit vol van dergelijke anekdotes. Daardoor klinkt het wel weer erg gemakkelijk.

'Nee, ik geloof niet dat ik de indruk wek dat het gemakkelijk is.'

U schrijft dat iedereen een origineel kan zijn.

'Akkoord, maar dat betekent nog niet dat het gemakkelijk is. Ik denk dat we allemaal in een jaar wel een paar momenten hebben, waarin we om ons heen kijken - op ons werk, in onze woonwijk, in het land - en iets zien dat niet klopt of niet goed werkt, en dan spontaan een idee krijgen dat het begin van een oplossing kan zijn. Sommige van die ideeën hebben potentie, maar toch besluiten we meestal om er niet meer aan te denken en gewoon door te gaan met ons leventje. Ik zou graag zien dat meer mensen wat langer stilstaan bij het doordenken en uitvoeren van hun idee. Ik zou graag zien dat minder mensen moeten leven met de spijt dat ze het nooit hebben geprobeerd, of met de knagende vraag wat er zou kunnen zijn gebeurd als ze maar de moed hadden gehad om door te zetten en tegen de stroom in te gaan.'

Wat houdt ons tegen om onze ideeën door te zetten en uit te voeren?

'We vertellen onszelf dat we geen tijd, geld of contacten hebben, maar vaak zit de weerstand tussen onze oren. We zijn bang om te falen, om voor een dagdromer te worden uitgemaakt, of om voor gek te worden verklaard. Ik denk dat velen van ons dat uiteindelijk gaan betreuren. Zij laten zichzelf in de steek. Op ons sterfbed zijn we vaak niet zozeer teleurgesteld omdat onze poging om werkelijk iets van het leven te maken niet is gelukt, maar omdat we het niet hebben geprobeerd.'

Het kan ook anders wemelt van de anekdotes en weetjes die het goed doen op bepaalde recepties en partijtjes. Van de honderd populairste Amerikaanse komieken bleken er liefst 44 thuis de jongste te zijn, met oudere broers en zussen. Gebruikt u Firefox of Chrome als internetbrowser? Dan presteert u op het werk beter en verzuimt u minder vaak dan uw collega's die Safari of Internet Explorer gebruiken. En wist u dat de kans om als wetenschapper een Nobelprijs in de wacht te slepen, wordt verzevenvoudigd als u besluit te gaan tekenen of beeldhouwen, en zelfs vertweeentwintigvoudigd als u danst of goochelt? Adam Grant rijgt zijn bevindingen aaneen als de bevlogen onderwijzer die hij is; zijn 23 pagina's tellende cv vermeldt over de afgelopen zes jaar liefst zeventien Excellence in Teaching Awards.

Met zijn duizelingwekkende verzameling anekdotes en onderzoeken presenteert Grant zich graag als man van de wetenschap. In Het kan ook anders schrijft hij bijvoorbeeld terloops dat hij 'als sociaal wetenschapper' een verplichting voelt om onderzoeksresultaten 'zorgvuldig te bekijken', of dat een bepaalde methode niet voldoet 'aan mijn strenge wetenschappelijke eisen'. Of hij begint een zin met: 'En toen ik de data eenmaal had bestudeerd...' Al in de tweede zin van het voorwoord prijst Sheryl Sandberg, de topvrouw van Facebook met wie hij vorig jaar Optie B schreef, hem als 'een geweldige onderzoeker die zich met hart en ziel bezighoudt met de wetenschap van wat mensen motiveert'.

Maar deugt de methode van Adam Grant eigenlijk wel?

U zei dat Lincoln en King uitstelgedrag vertoonden bij hun beroemde toespraken. Maar er zijn toch ook beroemde toespraken die ruim op tijd zijn geschreven?

'Ja.'

En er zijn op het laatste moment ook slechte toespraken geschreven?

'Ja.'

Dan is er toch helemaal geen sprake van een regel?

'Aaaah!' (Denkt na.) 'Weet u, ik ben voor elk hoofdstuk in het boek altijd begonnen bij het bewijs, verkregen uit langlopende studies. In diverse studies in organisaties zagen we dat werknemers die soms uitstelgedrag vertonen door hun leidinggevende werden gezien als creatiever dan mensen die nooit uitstelgedrag vertoonden of juist heel vaak. Ook zijn er experimenten waarbij een groep deelnemers werd aangemoedigd tot uitstelgedrag. Hun ideeën werden als creatiever beoordeeld door een jury die geen enkele weet had van de onderzoeksopzet. Vervolgens ben ik op zoek gegaan naar sprekende voorbeelden om de onderzoeksresultaten te illustreren.'

Had u misschien niet alleen moeten kijken naar beroemde, succesvolle mensen, maar ook naar een controlegroep van onbekende mensen zonder succes? Anders staat immers de uitkomst al vast.

'Met de sociale wetenschappen komen we volgens mij best goed in de buurt. Zo weten we van de succesvolle periodes in de levens van Beethoven, Shakespeare en Edison dat die samenvielen met periodes van een hoge productiviteit waarin ook heel veel van hun ideeën en werken slecht waren en faalden.'

Is succes misschien vooraf moeilijk te voorspellen en achteraf makkelijk te verklaren?

'Ja, absoluut, haha! Daar ben ik het honderd procent mee eens.'

'Ik was verrast te merken dat veel van de grootste originelen in onze geschiedenis onwillig waren om hun ideeën uit te voeren' Beeld Sophia den Breems

Wat vond u het meest verrassende inzicht tijdens uw research?

'Ik was verrast te merken dat veel van de grootste originelen in onze geschiedenis onwillig waren om hun ideeën uit te voeren. Ik ging ervan uit dat Michelangelo vereerd was om de fresco's voor de Sixtijnse Kapel te schilderen, maar wist niet dat hij op de vlucht ging omdat hij erdoor werd afgeschrikt en ontmoedigd.

'Ik wist niet dat Martin Luther King helemaal niet de leider van de burgerrechtenbeweging wilde worden, maar unaniem in die rol werd verkozen tijdens een bijeenkomst waar hijzelf niet eens bij was. Sergej Brin en Larry Page wilden Google al snel verkopen, omdat ze vonden dat ze zo'n groot project niet konden leiden en dan konden ze tenminste hun studie afmaken. De lijst is eindeloos.

'Dat is een menselijk trekje, zo blijkt. We voelen ons niet geschikt voor iets groots. We denken dat we niet de juiste persoonlijkheid hebben of dat we niet over het talent beschikken. Maar als we erbij stilstaan, blijkt dat heel veel mensen dit eveneens hebben gedacht en zich er overheen hebben gezet, soms omdat ze zichzelf vermanden of omdat ze tegen hun zin in die positie werden geduwd. Achteraf bleek het dan toch de moeite waard.'

Behalve dan in de gevallen dat succes uitbleef.

'Eh, inderdaad.'

Wat kunnen we volgens u doen om al vanaf dit moment origineler te worden?

'Trek de status quo vaker in twijfel. Verbreed je horizon en verdiep je in een heel ander vakgebied. Breek je brainstormsessie eerder af, als je nog lang niet klaar bent, zodat ideeën langer kunnen rijpen voordat je erop terugkeert. Vraag om feedback op je idee, bij voorkeur aan collega's of leeftijdgenoten. Neem kritiek serieus.

'Voor ouders ligt er een speciale taak om originaliteit te stimuleren. Misschien denken we dat het verkeerd is om onze meningsverschillen te bespreken waar de kinderen bij zijn, maar het blijkt dat veel originelen opgroeiden in een gezin waar relatief veel spanning voorkwam: geen slaande ruzies, maar wel open debat. Kennelijk hadden zij daardoor al op jonge leeftijd geleerd om het te zeggen als ze het ergens mee oneens zijn en een afwijkend geluid willen laten horen.'

Wat doet u daar zelf aan in uw dagelijkse leven?

'Nou, tijdens het schrijven betrapte ik mezelf erop dat ik nogal hypocriet was. Immers, in mijn boek schreef ik dat we jongeren moeten aanleren om gevestigde waarheden in twijfel te trekken, maar intussen onderwees ik gevestigde waarheden aan mijn studenten. Daarom besloot ik ze aan het einde van ieder college een nieuwe opdracht te geven. In tweetallen moesten zij bij elkaar zitten om uit te vinden wat er niet klopte van wat ik ze die dag had verteld, zodat ze me dat de volgende keer konden komen uitleggen.'

En? Slaagden ze daarin?

'Meer dan ik van tevoren had kunnen bedenken! Ik realiseerde me dat er beperkingen zijn wanneer we studenten eenzijdig vertellen wat we al weten en ik ontdekte dat er een leuke manier is om hun originaliteit aan te spreken. Dat inzicht was voor mezelf uiterst leerzaam.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.