Opinie

Psychische stoornissen zijn duur om te behandelen, maar duurder om te negeren

Het afkappen van zorg voor mensen met een persoonlijkheidsstoornis leidt alleen tot hogere kosten.

Beeld anp

Zorgverzekeraar Menzis meldt dat vanaf 2015 slechts bij uitzondering de behandeling van patiënten met een persoonlijkheidsstoornis nog langer dan een jaar mag duren. Zorgverzekeraar Achmea kondigt zelfs aan dat in de nabije toekomst niet langer een klinisch psychotherapeutische behandeling ervan zal worden gefinancierd. Zijn ze misschien gek geworden?

De laatste jaren staan de budgetten in de gezondheidszorg sterk onder druk. Dat geldt in het bijzonder voor de specialistische geestelijke gezondheidszorg, waarin de zorg voor mensen met complexe psychiatrische aandoeningen steeds meer in het gedrang komt. Dat treft niet alleen verwarde patiënten met een psychotische stoornis. Met name dreigen ook patiënten met een persoonlijkheidsstoornis hiervan de dupe te worden. Ook zij zijn langdurig en intensief op GGZ-zorg aangewezen.

Tegen een persoonlijkheidsstoornis helpen geen medicijnen. De belangrijkste behandeling bestaat uit intensieve psychotherapie. Juist deze vorm van therapie wordt ter discussie gesteld, terwijl dat juist de meest bewezen en effectieve vorm van behandeling blijkt. Bovendien kosteneffectief: elke jongvolwassene die na een geslaagde psychotherapeutische behandeling alsnog zijn opleiding afmaakt en tot zijn 67ste gaat deelnemen aan het arbeidsproces verdient voor de maatschappij zijn behandeling dubbel en dwars terug. Tel uit je winst.

Persoonlijkheidsstoornissen zijn dure stoornissen: ze kosten de maatschappij veel geld, zeker als ze niet of onvoldoende behandeld worden. Daar is de laatste decennia ook veel wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. De lijdensdruk van mensen met een persoonlijkheidsstoornis en van hun naasten is heel hoog en in sociaal-maatschappelijk en beroepsmatig opzicht blijft hun functioneren ver achter bij wat normaliter verwacht zou mogen worden. Door hun weinig gezonde levensstijl worden zij ook vaker lichamelijk ziek en doen zij een groot beroep op de somatische gezondheidszorg. Ze raken vaker verslaafd, worden vaker en langduriger depressief en eindigen vaker suïcidaal. Onbehandeld leidt dit tot hoge kosten, bijvoorbeeld omdat bij nacht en ontij politie, ambulances en crisisdiensten bij herhaling uit moeten rukken. Of door een overdosis medicijnen moet iemand wederom opgenomen worden op een dure intensive care afdeling. Om nog maar te zwijgen over alle maatschappelijke kosten die verbonden zijn aan werkeloosheid en uitkeringen, vechtscheidingen en kinderen van de rekening. Het percentage zelfdodingen bij persoonlijkheidsstoornissen is hoog indien een geslaagde behandeling uitblijft, met alle gevolgen voor de achterblijvers die dit voor hun leven mee moeten dragen. In de somatische gezondheidszorg zou het ondenkbaar zijn: het schrappen van effectieve behandelingen bij aandoeningen met zoveel persoonlijk leed, maatschappelijke schade en hoge sterftecijfers.

In het 'bestuurlijk akkoord' hebben beroepsverenigingen, zorgaanbieders en zorgverzekeraars afgesproken de kosten in de zorg te gaan beperken. Daar valt op zichzelf veel voor te zeggen. Er is niets op tegen om de niet effectief gebleken vormen van behandelingen te schrappen uit het pakket en de wildgroei van therapievormen tegen te gaan. Maar de politiek heeft hierbij te veel macht neergelegd bij de zorgverzekeraars. Die kunnen zelf bepalen hoeveel zorg zij zullen 'inkopen' bij welke hulpverlener of zorginstelling.

In de praktijk lijdt dit tot onuitvoerbare eisen aan hulpverleners. Patiënten met persoonlijkheidsstoornissen en hun behandelaars lijken vogelvrij nu evidence-based behandelingen dreigen te worden geschrapt uit het pakket van de zorgverzekeraar. Juist in de afgelopen decennia heeft wetenschappelijk onderzoek aangetoond dat psychotherapeutische behandelingen van persoonlijkheidsstoornissen effectief en efficiënt zijn, en dat dit leidt tot een vermindering van leed en maatschappelijke kosten. Op basis van deze kennis is hard gewerkt aan landelijke behandelrichtlijnen voor persoonlijkheidsstoornissen waarin psychotherapie een zeer prominente plaats inneemt. Hierbij dienen ook naasten en verwanten nauw bij de behandeling te worden betrokken.

Wij zien met verbijstering toe hoe deze behandelmogelijkheden plotseling in twijfel worden getrokken en dreigen te worden geschrapt uit het zorgverzekeringspakket. Een voorschot op een nekschot?

Het is van groot belang dat politici zich opnieuw in dit strijdtoneel gaan mengen.

En wat kunnen wij als hulpverleners doen? Willen wij onze eed van Hippocrates nog langer invulling willen geven, dan zullen wij onze patiënten gericht moeten gaan adviseren tot welke zorgverzekeraar zij zich nog kunnen wenden om zich voor zorg te verzekeren die effectief is en waar zij recht op hebben.

Theo Ingenhoven, Herman Groen en Ad Kaasenbrood zijn psychiater.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.