Promoveren is gewoon werk

Het voornemen om van promovendi beursstudenten te maken is een ondoordachte bezuinigingsmaatrege, waardoor de kwaliteit van universiteiten in gevaar komt.

Jonge onderzoekers, promovendi, zijn nu nog werknemers van de universiteit. Maar als het aan staatssecretaris Halbe Zijlstra ligt, kunnen zij in de toekomst ook worden teruggebracht tot beurs-student. Dat zal ten koste gaan van de positie van promovendi én van de kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek. Per jaar vinden er meer dan 3.000 promoties plaats, en dat aantal groeit in de afgelopen jaren gestaag. Een klein deel daarvan bestaat uit mensen die op latere leeftijd naast een carrière in overheid of bedrijfsleven een doctorsgraad behalen, maar veruit de grootste groep wordt gevormd door jonge wetenschappers. Voor deze groep heeft de maatregel, goed verstopt in een bijzin van de kabinetsreactie op het raport van de commissie-Veerman, verstrekkende gevolgen.

Werk
Promoveren is werk. Dat vinden niet alleen promovendi zelf, maar was ook het standpunt van de Hoge Raad, die in 2006 en 2009 eerdere pogingen van universiteiten om promovendi met een studiebeurs aan het werk te zetten naar de prullenbak verwees, en de Tweede Kamer die hier nog in 2008 een motie over aannam. Niet alleen ronden promovendi hoogwaardig en vernieuwend wetenschappelijk onderzoek af binnen aanzienlijk minder tijd (4,9 jaar) dan hun collega’s in bijvoorbeeld Groot-Brittannië (7 jaar) of de VS (7,5 jaar), maar ze vervullen daarnaast ook nog eens een groot aantal andere onmisbare taken.
Ze verzorgen een aanzienlijk deel van het universitair onderwijs, zitten in redacties van wetenschappelijke tijdschriften en publiceren in verhouding tot promovendi in andere landen opvallend veel naast het werk voor hun proefschrift.

Die goede prestaties van de Nederlandse promovendi kunnen niet los worden gezien van de omstandigheden waaronder zij kunnen werken. Als werknemers hebben zij toegang tot alle faciliteiten van de universiteit, vaste werkruimtes, en last but not least, behoorlijke primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden. Hoe mooi het beeld ook is van de volledig door de wetenschap gedreven onderzoeker die van de lucht leeft, in het echt gaat wetenschapsbeoefening makkelijker als aan de minimale materiële randvoorwaarden kan worden voldaan.

Dat eenvoudige beginsel staat nu onder druk. In een gelukkig inmiddels door de universiteitsraad afgewezen plan gaf het bestuur van de Universiteit Maastricht aan de hoogte van de beurs voor promovendi te willen afstemmen op de hoogte van de studiebeurs voor uitwonenden (maximaal iets meer dan 900 euro). Daar bovenop zouden de beurs-promovendi ook nog eens collegegeld moeten betalen, waardoor het besteedbare inkomen onder de 800euro zou komen te liggen. McPromoties waarbij promovendi naast hun onderzoekswerk een bijbaantje hebben in de horeca (of McDonalds) worden met dit soort voorstellen een reëel scenario.
Dat vooruitzicht staat haaks op de vaak uitgesproken ambitie om Nederland te laten horen bij de top 5 kenniseconomieën van de wereld.

Minder
Nu al verdienen promovendi substantieel minder dan het gemiddelde startsalaris van hun collega-afgestudeerden in het bedrijfsleven. Hoe aantrekkelijk is het nog om te promoveren, als dit straks betekent dat aankomende doctors tot hun dertigste bij hun ouders moeten blijven wonen om te kunnen werken in de wetenschap? Het is dan ook merkwaardig om in de regeringsnota het voorstel voor de wetswijziging terug te vinden in een alinea die spreekt over het vergroten van de doelmatigheid en het realiseren van een ‘kwaliteitsimpuls’. Door volwaardig wetenschappelijk personeel te veranderen in beursstudenten, gaat die doelmatigheid en de kwaliteit onvermijdelijk achteruit

In dezelfde alinea spreekt het kabinet echter ook van een ander motief: ‘Tegelijkertijd wordt, zoals gezegd, ook het hoger onderwijs geconfronteerd met de financiële taakstelling van het regeerakkoord’. Niet de kwaliteit verhogen, maar bezuinigen staat hier voorop. Het kabinet heeft in dit streven een bondgenoot in de universiteitsbesturen,Die komen daarmee niet op voor het belang van hun werknemers. Zeer recent spraken zij zich uit voor het bursalenstelsel tijdens hun overleg in een peperduur vijf-sterrenhotel in Parijs. Als bezuinigen het doel is, hadden de bestuurders beter eerst de hand in eigen boezem kunnen steken. Alleen al het uitbetalen van bestuurders volgens de Balkenende-norm, zou jaarlijks een bedrag van ruim anderhalf miljoen euro opleveren.

Rijk
Het kabinet en de VSNU rekenen zich echter ten onrechte rijk. Promoveren wordt minder aantrekkelijk, waardoor talent zal wegstromen naar het buitenland of het bedrijfsleven. Ook zullen de bursalen zich minder betrokken voelen bij de universiteit. Het vele extra werk dat promovendi nu nog vrijwillig of als onderdeel van hun aanstelling doen, zal door dure externe krachten moeten worden ingevuld. Proeven met een bursalensysteem bleken in het verleden dan ook te leiden tot minder promotie-rendement tegen hogere kosten.
In ruil voor deze bezuinigingsmaatregel die niets oplevert, riskeren de universiteiten wel hun kwaliteit en internationaal hoogaangeschreven positie. De promovendus betaalt de rekening. Tegen dit slechte plan tekenen wij als wetenschappers én werknemers aan de universiteit protest aan. Promoveren is volwaardig werk, en moet dat ook blijven.

Ondertekenaars:

Prof. dr. Jan Breman (UvA, lid KNAW)

Prof. dr. Karel Davids (VU, lid KNAW)

Prof. dr. Willem Frijhoff (VU, lid KNAW)

Prof. dr. Peter Geschiere (UvA, lid KNAW)

Prof.dr. Halleh Ghorashi (VU)

Dr. Marjolein ’t Hart (Universitair Hoofddocent UvA)

Prof. dr. James Kennedy (UvA, lid begeleidingscommissie SCP)

Prof. dr. Rob van der Laarse (VU en UvA)

Prof. dr. Susan Legêne (VU, Bestuurslid Raad voor Geesteswetenschappen KNAW)

Prof. dr. Marcel van der Linden (UvA, Directeur Onderzoek IISG)

Prof. mr. Jan Lokin (RUG, lid KNAW)

Prof. dr. Chris Lorenz (VU, auteur If you’re so smart, why aren’t you rich? Universiteit, markt, en management)

Prof. dr. Jan Lucassen (VU, lid KNAW)

Prof. dr. Birgit Meyer (VU, vice-directeur International African Institute London, lid KNAW)

Prof. dr. Henk Schulte Nordholt (VU, KITLV)

Prof. dr. Bernard Stolte (Koninklijk Nederlands Instituut in Rome, correspondent KNAW)

Dr. Ad Verbrugge (Universitair Hoofddocent VU, voorzitter Beter Onderwijs Nederland)

Prof. dr. Douwe Yntema (VU, lid KNAW)

Prof. mr. Willem Zwalve (UL, lid KNAW)


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden