Interview Verlaging kiesgerechtigde leeftijd

Promovendus politicologie Dieter Stiers: ‘Ook 16-jarigen brengen een geïnformeerde stem uit’

Is het een goed idee om de kiesgerechtigde leeftijd te verlagen? Een experiment in Gent wijst uit dat 16- en 17-jarigen prima in staat zijn een doordachte stem uit te brengen. Of ze dat ook echt willen, is nog maar de vraag.

Beeld ANP

Jongeren van 16 en 17 jaar moeten kunnen stemmen, adviseerde de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) vorige week. Minister Ollongren van Binnenlandse Zaken is ‘heel blij’ dat de optie bekeken wordt, terwijl tegenstanders vinden dat jongeren op die leeftijd nog veel te makkelijk zijn te beïnvloeden.

In België woedt al jaren dezelfde discussie. Het stadsbestuur van Gent nam het heft in eigen hand en startte een experiment. Voorafgaand aan de gemeenteraadsverkiezingen van oktober 2018, ontvingen alle 16- en 17-jarigen in Gent per brief een persoonlijke oproep om te stemmen. De stemmen telden niet officieel mee, maar het stadsbestuur zou rekening proberen te houden met de resultaten. Onder leiding van professoren Marc Hooghe en Ruth Dassonneville analyseerde de Katholieke Universiteit Leuven de resultaten, Dieter Stiers was een van de betrokken onderzoekers.

Wat bepaalde de keuze van de jonge stemmers?

Stiers: ‘Er bestaat een stereotiep beeld dat jongeren zich laten leiden door een mooi gezicht of een pakkende slogan. Maar hun logica lijkt vergelijkbaar met die van volwassen stemmers. Zo hechten kiezers van de groene partij aan het milieu, terwijl stemmers op een liberale partij meer denken aan de economie.

‘Een belangrijke kanttekening is dat scholieren die een academische scholing volgen vaker meededen dan scholieren die richting beroepsonderwijs gaan. Maar die ongelijkheid van opleidingsniveaus geldt natuurlijk ook op latere leeftijd. Als je jongeren al bereikt terwijl ze nog op school zitten, kun je die ongelijkheid misschien juist verkleinen.’

Zitten vierdeklassers daar wel op te wachten?

‘Scholen moeten een actieve rol op zich nemen om leerlingen al vroeg warm te maken voor democratie en het belang daarvan: wat gebeurt er in de politiek, waarom gebeurt dat en waarom op deze manier?

‘Vroeger stemmen op zich brengt al positieve veranderingen teweeg, maar het is belangrijk dat ook te omkaderen met burgerschapsonderwijs.’

Dieter Stiers.

Wat zijn die positieve veranderingen?

‘We vergeleken jongeren die net oud genoeg waren om te stemmen met jongeren die nét (slechts enkele dagen) te jong waren. Jongeren die mogen stemmen, blijken zich meer te informeren over politiek. Die interesse stemt optimistisch.’

Ouders bleken een belangrijke informatiebron. Zijn de jongste stemmers niet extra beïnvloedbaar door hun ouders?

‘De linkse partijen kregen vergeleken met de officiële uitslag iets meer stemmen van jongeren, waarmee zij zich progressiever tonen dan hun ouders. Maar natuurlijk hebben ouders een grote invloed op politiek vlak. Die socialisatie is echter zo breed, dat dat twintig of dertig jaar later ook nog altijd een rol speelt. Jonger stemmen kan dan juist kansen bieden. We zagen dat er in de gezinnen met 16- en 17-jarigen meer werd gesproken over politiek. De effecten van ouders zijn er toch wel, maar op deze manier bespreken jongeren actiever waarom ze zouden moeten stemmen en wat hun standpunten zijn.’

Goed idee dus, 16- en 17-jarigen naar de stembus?

‘Ik voorzie geen negatieve effecten. Wel was de opkomst relatief laag bij het experiment, zo’n 15 tot 20 procent. Daardoor zou de landelijke opkomst kunnen dalen, maar ten opzichte van alle stemgerechtigden gaat het hier om een kleine leeftijdsgroep. Bovendien hebben we het nu over één experiment en blijft het de vraag hoe de opkomst is als de stemmen echt meetellen.

‘Aan de andere kant vinden de meeste jongeren en ouders die we hebben ondervraagd het wel prima dat de leeftijdsgrens nu 18 jaar is. De vraag is dan natuurlijk of je zoiets moet opleggen als jongeren het zelf niet willen. Hun argument was vaak dat iemand ‘volwassen genoeg’ moet zijn om te stemmen. Maar wanneer is iemand daar klaar voor? Sommigen zijn dat al op hun 15de, anderen misschien heel wat later.’

Dieter Stiers is promovendus politicologie aan de KU Leuven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden