Opinie

Programmamaker betaalt rekening nieuwe Mediawet

In de nieuwe Mediawet krijgt de NPO, een verlengstuk van de overheid, veel macht over de publieke omroep. Dat gaat ten koste van de journalistieke vrijheid en werkgelegenheid van programmamakers.

Mies Bouwman en Willem Duys openen de naar de laatste vernoemde straatnaam in het Mediapark te Hilversum, 2007. Beeld Joost van den Broek / de Volkskrant

Donderdag behandelt de Tweede Kamer het wetsvoorstel voor wijziging van de Mediawet van staatssecretaris Sander Dekker van OCW. Dekker wil het 'democratisch' draagvlak van de publieke omroep versterken door vanaf
1 januari ook buitenproducenten en maatschappelijke organisaties toegang te geven tot het publieke bestel. En hij wil de rol van de NPO versterken.

Maar hij vergeet twee belangrijke zaken.De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) maakt zich allereerst zorgen over het publieke karakter van de publieke omroep. Programmamakers willen meer samenwerking en minder bureaucratie in Hilversum, maar vooral journalistiek onafhankelijk hun werk doen. Voor dat laatste regelt Dekker niets.

In de nieuwe Mediawet staat dat de NPO vanaf 1 januari het 'sturings - en samenwerkingsorgaan' van de publieke omroep wordt. Het gevaar zit 'm in het woord 'sturing'. De omroepen klagen dat de NPO te veel macht krijgt. Zo zijn de leden-omroepen nog maar voor 50% zeker van hun geld, de taakomroepen (NOS en NTR) voor 70%. De rest komt via de NPO. De zeggenschap over hun eigen programma's wordt daarmee enorm beperkt, zeggen de omroepen.

Ook inhoudelijk zou de NPO op de stoel van de redacties willen gaan zitten. En dat raakt de redactionele vrijheid van programmamakers. Een praktijkvoorbeeld: onderzoeksprogramma's als Reporter, Argos en Dossier Eén Vandaag krijgen door de NPO zendtijd toegewezen met een budget. Qua vorm en inhoud van het programma zijn de omroepen nog autonoom.
Maar vanaf januari moeten programmamakers per onderwerp een plek op het net zien te verwerven en dat steeds apart pitchen bij de net- of genremanager. Die bepaalt dan of het programma wordt gemaakt en hoeveel geld er komt. De criteria hierbij zijn onduidelijk en beroep is niet mogelijk.


Verlengstuk

Is dat erg en heeft u daar als kijker last van? Ja, want de NPO is een verlengstuk van de overheid. De Kroon (regering) benoemt de Raad van Toezicht, die weer de Raad van Bestuur aanstelt, waarbij de minister instemmingsrecht heeft. En zo heeft de overheid na 1 januari - via de NPO - niet alleen invloed op de programmering, maar ook op de onderwerpkeuze.

Dit gaat om toetsing vooraf op inhoud van programma's en niet achteraf! Dit is onwenselijk. Genoemde programma's en rubrieken hebben veel kritische uitzendingen gemaakt over dubieus en/of falend overheidsbeleid. Dat willen ze blijven doen, maar als je daarvoor eerst - indirect - toestemming moet vragen bij dezelfde overheid, wordt dat lastig en is het de wereld op z'n kop.

De NPO moet elke schijn van politieke inmenging vermijden en ook in 2016 wegblijven van onderwerpkeuze, inhoud en vorm van programma's. Dat zou Dekker alsnog moeten regelen. Of hij moet de benoemingen van Raad van Toezicht en Raad van Bestuur tegen het licht houden, zodat de publieke omroep ook daadwerkelijk publiek blijft en geen verlengstuk wordt van de staat.

Naast de journalistieke vrijheid heeft de centrale NPO-sturing voor de NVJ nog een zorgelijke kant: werkgelegenheid. De NPO krijgt een steeds dikkere vinger in de pap bij programma's en budget, en bepaalt zo ook het werk van de makers. Maar de NPO draagt voor die programmamakers geen enkele arbeidsrechtelijke verantwoordelijkheid. Die ligt nog bij de omroepen.

Die omroepen zijn bij gebrek aan zekerheid over inkomsten en de programmakeuzes van de NPO aan het reorganiseren geslagen. De komende maanden verdwijnen er bij EO en NTR tientallen journalistieke banen. Andere omroepen zullen volgen. Volgens Dekker versterkt de nieuwe Mediawet de positie van programmamakers, maar volgens de NVJ is het tegendeel waar: de maker betaalt de rekening.

René Roodheuvel is secretaris Omroep van de NVJ.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden