opinie

Proeven met bewust besmette vrijwilligers? Ja, want dat geeft ons cruciale data over corona

Laten we snel aansluiten bij de Britten, want we hebben proeven met vrijwilligers hard nodig nu er allerlei nieuwe varianten van het coronavirus opduiken, betoogt Robert Sauerwein.

Testlocatie voor het coronavirus in Manchester, Groot-Brittannië. Beeld Reuters
Testlocatie voor het coronavirus in Manchester, Groot-Brittannië.Beeld Reuters

De Britten gaan ervoor en voeren de strijd tegen het virus op: negentig gezonde vrijwilligers zullen bewust worden besmet met het Sars-CoV-2-virus om een aantal essentiële vragen te beantwoorden, zo meldt de BBC. Streng gecontroleerde protocollen zullen ervoor moeten zorgen dat de risico’s zo laag mogelijk blijven. Een delicate afweging van enerzijds de mogelijke opbrengst en anderzijds de ongewenste risico’s.

Mensen zullen hun wenkbrauwen misschien optrekken. Bedenkelijke historische feiten komen naar boven waarbij mensen onvrijwillig of zelfs zonder medeweten werden onderworpen aan risicovolle experimentele studies. Een ongewenste praktijk die ook na de Tweede Wereldoorlog voorkwam, tot ver in de jaren zestig. Vooral in het VK en de VS, maar in een enkel geval ook in ons land.

Kan zoiets ook in Nederland? Sinds 1998 is een en ander goed geregeld in de Wet op medisch wetenschappelijk onderzoek. Telkens wordt het maatschappelijk en/of wetenschappelijk belang gewogen tegen de risico’s door ethische commissies. Essentieel is dat vrijwilligers, op basis van begrijpelijke informatie over doel en risico’s, volledig onafhankelijk kunnen beslissen of ze mee willen doen of niet.

Vanwege de snelheid en de relatief lage kosten om cruciale data te verkrijgen, winnen bewuste besmettingen van gezonde vrijwilligers aan terrein. Veel ervaring is de afgelopen jaren bijvoorbeeld opgedaan met gecontroleerde malaria-infecties. Ook in Nederland deden honderden gezonde vrijwilligers mee aan tientallen studies naar malariavaccins en afweerreacties. Daarbij werd essentiële kennis vergaard om keuzes te maken voor verdere ontwikkeling; normaliter een proces van vele jaren en kostbare klinische trials.

Handvol beschermende vaccins

In tegenstelling tot malaria bestaat voor Sars-CoV-2 geen afdoende therapie. Dat vormt uiteraard een hoge drempel voor een zogenaamd ‘human challenge’-model. De nijpende situatie dwingt ons echter alle opties te verkennen om gereedschap te vinden tegen deze pandemie.

Elke dag voelen wij de maatschappelijke druk, waardoor bij ook maar de geringste aanwijzingen naar de meest onwaarschijnlijke middelen wordt gegrepen. Verwarring, teleurstelling en geld zouden wij ons kunnen besparen door efficiënter kennis te generen door dit model van bewuste besmettingen in te zetten. Daarom heeft de WHO een werkgroep van experts geïnstalleerd om richtlijnen op te stellen voor dit soort studies naar het coronavirus.

Teleurstellingen

Is zo'n model nog wel nodig nu er een handvol goed beschermende vaccins lijkt te zijn? Grote kostbare studies in tienduizenden mensen werden gedaan om deze conclusie te trekken, op basis van enkele honderden geïnfecteerde personen. Met de moed der wanhoop klampen wij ons aan de resultaten vast, snakkend naar normalisering van het leven. Maar teleurstellingen liggen nu al op de loer vanwege de onbekende beschermingsduur van de vaccins en het opduiken van ontsnappende varianten van het virus. We zullen een zich telkens vernieuwende aanvoerlijn moeten creëren, voor wanneer de werking van de eerste frontlinie-vaccins terug zal vallen.

Dat kan goed komen, want we kunnen de bestaande vaccins aanpassen en er zijn ongeveer 170 kandidaat-vaccins voor Sars-CoV-2 in de maak, waarvan zeker een aantal de klinische testfase zal halen. Het is een vrijwel ondoenlijke klus om telkens de effectiviteit te bepalen, want de natuurlijke verspreiding van het virus is grillig en onvoorspelbaar. We zijn telkens bezig met de vorige variant. Snelheid en flexibiliteit zijn nodig.

Gecontroleerde besmettings­studies met kleine aantallen gevaccineerde vrijwilligers zouden een goede oplossing kunnen bieden om de veelbelovende nieuwe vaccins er snel uit te pikken. De European Medicines Agency (EMA) zal zulke gegevens verwelkomen en meenemen in de uiteindelijke beoordeling. Het VK bijt de spits af, maar er is een breder internationaal initiatief nodig. Hier is de overheid al maanden aan het wikken en wegen. Nederland heeft de expertise, infrastructuur en blauwdrukken klaar liggen. Laten we niet langer dralen en zo snel mogelijk aansluiten bij de Britten.

Robert Sauerwein is arts-microbioloog en lid WHO-expertgroep Covid-challenge guidelines .

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden