COLUMNArie Elshout

Probeer democratie niet te redden door haar te vernietigen

Democratie betekent niet dat alle meningen gehoord moeten worden. Sterker nog, het idee dat iedereen ‘recht’ heeft op een mening is al onjuist. Dat schreef Sander Schimmelpenninck vorige week. Een hartenkreet. Gedurfd en ook provocerend. Bij mij gingen meteen een paar stekels overeind staan.

Allereerst vond ik het ietwat bevoogdend overkomen uit de mond van een telg van een adellijk geslacht. Maar misschien ben ik als arbeiderszoon overgevoelig op dit punt. Verder zag ik allerlei principiële en praktische bezwaren.

Schimmelpenninck meent dat mensen alleen recht op een mening hebben die ze kunnen onderbouwen, het liefst met enige ter zake doende expertise. Maar hoe gaat dat praktisch: wie bepaalt dat een mening niet gefundeerd is? En hoe ontzeg je iemand dan het recht op een mening? En wat de principiële kant van de zaak betreft: in een democratie heeft iedereen recht op een stem; impliceert dat niet automatisch het recht op een mening?

Ik ga ervan uit dat Schimmelpenninck niet wil morrelen aan het algemeen kiesrecht. Hij doet zijn uitspraken in de context van wat er op social media gebeurt. Daar zit voor hem de pijn. Anders dan hij ben ik op social media niet actief, maar toen ik onlangs het wat intensiever volgde zag ik behalve informatieve en grappige dingen, zoveel akelige en nare uitingen voorbijkomen dat ik er snel weer mee stopte. Ik wil niet gedesillusioneerd de kist in. Ik zie redelijke mensen radicaliseren, links en rechts. Het is oog om oog. Internet heeft de aloude engel der wrake moderne, digitale vleugels gegeven en haar getransformeerd tot vliegende tank, snel en vernietigend.

Democratisering van de meningsvorming via sociale media is prima. Een verdere stap in de emancipatie van de burgerij sinds 1789. Zij valt niet terug te draaien, maar ik vrees voor het effect van de Twitter-oorlogen op samenleving en politiek als te veel mensen (ook in de oude media) de Twitter-werkelijkheid aanzien voor de werkelijkheid. Dan kan de democratisering een punt bereiken dat zij zichzelf in de staart bijt, door een alles versplinterende en verlammende polarisatie en vulgarisering. Daarom snap ik Schimmelpennincks oproep tot een filter dat zin van onzin scheidt, dat alleen onderbouwde meningen toestaat.

Maar het vormen van een oordeel is soms niet eenvoudig. Wat te vinden van de Moderne Monetaire Theorie (MMT) die in de Volkskrant enthousiast is onthaald? Overheden die baas zijn over hun munt kunnen net zoveel uitgeven en schulden maken als ze willen omdat ze het benodigde geld zelf kunnen drukken. Alleen als door alle bestedingen de inflatie te hoog oploopt, moet er op de rem worden getrapt. Ondertussen: nooit meer bezuinigen, volop geld. Aldus de theorie uit Amerika.

Ik ben geen econoom. Ik las me uitgebreid in en kwam vooral te weten wat ik niet weet. MMT goed of gevaarlijk? Ik weet niet welke experts ik moet geloven. In zo’n geval val ik terug op intuïtie en ervaring. Als ik de boodschappenlijstjes zie die in links Amerika worden opgesteld op grond van het ‘gratis’ MMT-geld (baangaranties, gratis zorg, gratis onderwijs, lagere huren, betere pensioenen, ambitieuze klimaatplannen, enzovoorts), dan denk ik: te mooi om waar te zijn. Bovendien wantrouw ik op grond van de geschiedenis zogenaamd sluitende theorieën die als heilsboodschap worden omarmd. Ook ben ik niet vergeten hoe Economie-collega’s flirtten met de Nieuwe Digitale Economie (altijd groei) en adviseerden mijn geld op een IJslandse bank (hoge rente) te zetten. Pats, twee crises, weg zeepbellen. Sindsdien mijd ik in geldzaken die jongens liever.

Het vormen van een onderbouwde mening over de geen-gezeik-iedereen-rijk-theorie is dus niet eenvoudig. Ik ben sceptisch, maar dat is meer gebaseerd op gevoel en ervaring en minder op expertise. Hoeveel meningen van kiezers komen niet zo tot stand? Nu stelt Schimmelpenninck dat een democratie alleen onderbouwde meningen moet horen. Maar wanneer is een mening gefundeerd genoeg? Moeten er meningenboa’s komen?

Volgens mij moeten in een democratie alle meningen gehoord worden; vervolgens mag de kiezer zich uitspreken. Dat kan minder welgevallige resultaten opleveren, maar dat is democratie: de beste bestuursvorm maar ook de moeilijkste. Laten we een beetje vertrouwen houden in het oordeelsvermogen van de meeste burgers. Pas op voor middelen die erger zijn dan de kwaal. Probeer de democratie niet te redden door haar te vernietigen.

Arie Elshout is journalist

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden