Opinie

Presidentskandidaat Iran is een massamoordenaar

De kroonprins van ayatollah Khamenei, de leider van Iran, wil president worden. Raisi lijkt onstuitbaar.

Presidentskandidaat Raisi (zittend) maakt zich klaar om een menigte in Teheran toe te spreken. Beeld AP

Op 19 mei kiest Iran een president uit een select groepje door geestelijk leider Khamenei goedgekeurde kandidaten. Bij elke presidentsverkiezing in Iran ontstaat opnieuw de hoop op hervormingen en het einde aan ernstige mensenrechtenschendingen.

In hoeverre is deze hoop nog reëel? De speciale rapporteur, aangesteld door de VN-mensenrechtenraad, uitte afgelopen maand haar diepe bezorgdheid over de voortduring van grootschalige verdwijningen, folteringen en executies. Het land is actief in proxyoorlogen in Jemen, Irak en Syrië, terwijl het nucleaire akkoord met het Westen geen soelaas heeft geboden voor de in staat van ontbinding verkerende economie. Een van de kanshebbers op het presidentschap is Seyed Ibrahim Raisi, die de steun geniet van Khamenei, de hoogste leider.

Deze Raisi ken ik persoonlijk. In 1981 lag ik, 17 jaar oud op mijn buik, geblinddoekt en vastgebonden aan een ijzeren bed. Een dag eerder deed ik nog eindexamen biologie.

De dikke hoogspanningskabel snijdt met elke slag een diepere groef in mijn rug. De ondervrager wil namen en verblijfplaatsen van mijn klasgenoten die zijn ondergedoken. De pijn is onverdraaglijk. De nacht daarvoor heb ik moeten toekijken hoe mijn vriendje door het executiepeloton werd doorzeefd met kogels. Een stem zegt: 'Jouw vonnis is al getekend, vannacht kom je voor het peloton. Er is maar één uitweg: je bekeert je tot de ware, zuivere islam van imam Khomeini. En je werkt met ons mee om de stad te zuiveren van on-islamitische, antirevolutionaire elementen.'

De stem is van de jonge geestelijke Raisi, de beruchte procureur-generaal van de pas opgerichte islamitische revolutionaire rechtbank. Raisi is pas 21 en zeer ambitieus. Drie jaar later wordt hij benoemd tot procureur-generaal van Teheran. In de zomer van 1988 is hij lid van de vierkoppige 'Commissie des doods', die belast is met het uitroeien van de nog resterende politieke gevangenen.

Deze gevangenen, veelal bij arrestatie nog minderjarig, waren de overlevenden van de massaexecuties in de jaren daarvoor. Ze waren eerder in zittingen van niet langer dan een paar minuten tot lange gevangenisstraffen veroordeeld en hadden hun straf vaak al uitgezeten. Binnen enkele weken vliegt deze commissie per helikopter systematisch alle gevangenissen langs en selecteert tussen de 5.000 en 30.000 politieke gevangenen. Ze worden direct geëxecuteerd of opgehangen.

Er bestaan vele getuigenverklaringen van de wreedheden die dit viertal begaat, zoals het ophangen van zieke of handicapte gevangenen, in één geval zelfs nog tijdens een epilepsieaanval. Hun lichamen worden heimelijk buiten de steden in massagraven gebulldozerd. Deze massagraven - stille getuigen van deze misdaad tegen de menselijkheid - zijn nog steeds verboden terrein.

Deze prestatie geeft een boost aan de carrière van de jonge Raisi. Zijn hechte vriendschap met de invloedrijke zoon van Khamenei brengt hem dichter in het centrum van de macht. Vanaf 1991 volgt hij in een select gezelschap diens masterclasses. Na een periode als hoofdaanklager van de revolutionaire rechtbanken in Teheran, wordt hij in 2004 benoemd tot plaatsvervanger-hoofd van het gehele justitiële apparaat.

Zo speelt hij een hoofdrol in het bloedige neerslaan van de massabetogingen van 2009. Vanaf 2012 is hij lid van de Assemblee van Experts, die na de dood van Khamenei diens opvolger benoemt. In maart 2016 benoemt Khamenei hem tot bewindvoerder van de grootste religieuze fondsinstelling in de islamitische wereld met een geschat vermogen van meer dan 13 miljard euro. Naast de religieuze status krijgt hij daarmee ook een ongeëvenaarde financiële positie om zijn macht verder uit te breiden.

Raisi heeft vijanden. Zo nu en dan verschijnen er publicaties over zijn rol in de massamoord van 1988. Vorig jaar werd een oude geluidsband online gezet waarop hem door de hooggeplaatste ayatollah Montazeri wordt verweten een wrede nietsontziende misdadiger en massamoordenaar te zijn. De spreker viel destijds hierom in ongenade en werd tot zijn dood onder huisarrest geplaatst.

Voor de komende presidentsverkiezingen heeft de 56-jarige Raisi zich kandidaat gesteld. Zijn kandidatuur wordt gezien als de gamechanger van deze verkiezingen. Al langer staat hij bekend als de kroonprins van Khamenei, en hij zal de enige serieuze uitdager zijn van de huidige president Rohani - althans als die mag meedoen.

De kandidatuur van Raisi kan onmogelijk hebben plaatsgevonden zonder goedkeuring van Khamenei, de eindbeslisser in Iran. Daarmee hint deze nu al op de uitkomst. Verlies in de verkiezingen zal een onaanvaardbaar gezichtsverlies betekenen. Het presidentschap is daarentegen een perfecte springplank voor de opvolging van Khamenei.

Terug naar de jaren tachtig. Raisi schuift een vel papier onder de neus van mijn vader, die vastzit. De mond van de oude man is bebloed. Raisi heeft zojuist met een paar vuistslagen zijn tanden gebroken. 'Schrijf dat ik je laat ophangen, als hij niet terugkomt naar Iran.' De vader heeft maar één geheim, dat zelfs zijn zoon niet kent: hij is analfabeet. Raisi gelooft hem niet. Gebroken en vernederd, doet mijn vader toch zijn best om de pen te pakken en wat letters te tekenen om meer vuistslagen te voorkomen. Raisi schreeuwt: 'Dacht die voortvluchtige bastaard van jou echt dat hij in Nederland uit mijn handen kon blijven?'

'Verscheur alsjeblieft ongeopend de brief die ze zullen sturen, je mag absoluut niet terugkomen', liet mijn inmiddels overleden vader mij weten vanuit de gevangenis.

Keyvan Shahbazi is cultureelpsycholoog enafkomstig uit Iran.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.