Opinie Trump

President Trump maakt vooral China weer groot

Trump is meer symptoom dan oorzaak van westerse desintegratie. Maar hij versnelt het proces wel dramatisch, betoogt de Duitse oud-minister van Buitenlandse Zaken Joschka Fischer. 

De Chinese Premier Li Keqiang (l.) ontving deze week zijn Franse collega Edouard Philippe. Beeld Getty Images

Het is nu duidelijk dat de 21ste eeuw uitmondt in een nieuwe wereldorde. Nu de onzekerheid en instabiliteit die met dat proces gepaard gaan zich over de wereld verspreiden, heeft het Westen gereageerd met schuchterheid of nostalgie naar oudere vormen van nationalisme die in het verleden hebben gefaald en ook nu zeker niet zullen werken.

Zelfs voor de meest verstokte optimist was de topconferentie van de G7 in Quebec eerder deze maand het bewijs dat het geopolitieke Westen uiteen aan het vallen is en zijn mondiale belang aan het verliezen is, en dat de grote vernietiger van die ooit door Amerika gecreëerde en door Amerika geleide orde niemand anders is dan de Amerikaanse president. Donald Trump is eerder een symptoom dan een oorzaak is van de desintegratie van het Westen. Maar hij versnelt het proces wel op dramatische wijze.

De wortels van de westerse malaise kunnen worden herleid naar het einde van de Koude Oorlog, toen een bipolaire wereldorde het veld moest ruimen voor economische mondialisering, wat de opkomst van nieuwe machten zoals China mogelijk heeft gemaakt. In de jaren daarna ging Amerika zijn al lang bestaande bondgenootschappen blijkbaar eerder als een last dan als een aanwinst zien – niet alleen Europa, Japan en Zuid-Korea, maar ook Canada en Mexico.

Weg dominantie

Europa en het noorden van de Atlantische Oceaan hebben de wereldeconomie vier eeuwen lang gedomineerd, maar dat is niet langer zo. En de nieuwe geografie van de macht, geïmpliceerd door de verschuiving van het economisch zwaartepunt van de trans-Atlantische regio naar die van Azië en de Pacific, past niet bij de conceptuele plattegrond van de 20ste-eeuwse geopolitiek, en al helemaal niet bij die van de 19de-eeuwse.

Hoewel de VS ’s werelds toonaangevende supermacht blijven, is China komen bovendrijven als zowel een nieuwe als een oude geopolitieke macht. Met een bevolking van 1,4 miljard mensen en een enorme binnenlandse markt daagt China de VS al uit als ’s werelds economische, politieke en technologische leider. Iedereen die ooit de corridors van de macht in Beijing heeft bezocht, weet dat de Chinese leiders er een eigen plattegrond van de wereld op na houden. Daarop ligt China – het ‘Koninkrijk van het Midden’ – in het centrum, met Europa en de VS respectievelijk links en rechts. Met andere woorden: de VS en Europa zijn al van elkaar gescheiden en tot de marges veroordeeld.

De VS reageerden aanvankelijk intuïtief op de geopolitieke veranderingen van deze eeuw, met een ‘draai naar Azië’. Maar Amerika is lange tijd aanwezig geweest in zowel de Atlantische regio als de Pacific; en als laatst overgebleven wereldmacht kan het land op historische geopolitieke veranderingen anticiperen.

Slaapwandelaar

Europa heeft zich daarentegen als een slaapwandelaar door het huidige historische interregnum heen bewogen. De Europeanen hebben zich grotendeels met introspectie beziggehouden, met oude animositeiten, en met zoete dromen over de 19de eeuw, toen ze nog steeds de baas waren in de wereld. En die benauwde blik werd nog versterkt door de verkiezing van Trump en het Brexit-referendum.

Toch doen we er goed aan ons te herinneren dat hedendaagse mondiale ontwikkelingen begonnen vóór Trump. De draai naar Azië werd immers ingezet door Barack Obama.

Voor zover het beleid van Trump ernstige risico’s met zich meebrengt, komt dat niet doordat het een strategische heroriëntatie voor de VS vertegenwoordigt, maar omdat het in tegenspraak met zichzelf en onnodig destructief is. Als Trump bijvoorbeeld oproept tot een vermindering van de Amerikaanse militaire betrokkenheid in het Midden-Oosten, is dat louter een echo van Obama’s beleid.

Toch heeft Trump, door het nucleaire akkoord met Iran op te zeggen, een oorlog in de regio waarschijnlijker gemaakt. En door enorm zijn best te doen om de internationale isolatie van Noord-Korea te verlichten, terwijl hij daar vrijwel niets voor heeft teruggekregen, heeft hij de positie van China in Oost-Azië versterkt.

Vergetelheid

Trumps mondiale handelsoorlog is net zo zelf-ondermijnend. Door importtarieven op te leggen aan naaste bondgenoten, drijft hij ze in de armen van China. Ondanks het militarisme van de Russische president Vladimir Poetin in Oost-Oekraïne en de pogingen om de uitkomst van westerse verkiezingen te beïnvloeden, heeft een Europa zonder Noord-Atlantische achtervang geen andere keuze dan zich naar Eurazië te wenden.

Bovendien zou Japan zich ook zonder het Amerikaanse protectionisme vroeg of laat moeten gaan aanpassen aan de toenemende economische macht van China. De laatste kans om de Chinese zwaargewicht aan banden te leggen, verdween toen Trump het Trans-Pacific Partnership (TPP) schrapte, dat een door de VS geleid bolwerk tegen China in de Pacific zou hebben gecreëerd.

De draai naar Azië zal dus aan weerszijden van de Atlantische Oceaan anders uitpakken. Bij ontstentenis van beleid om de trans-Atlantische samenwerking overeind te houden, zal het concept van het Westen snel in de vergetelheid raken. Als de VS naar het westen kijken, over de Stille Oceaan heen, en Europa oostwaarts kijkt naar Eurazië, zal China de enige winnaar zijn. Het strategische gevaar van het Trump-tijdperk is dus niet louter dat de wereldorde aan het veranderen is. Trumps beleid garandeert dat ‘China weer groot zal worden’.

© Project Syndicate

Joschka Fischer is oud-minister van Buitenlandse Zaken van Duitsland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.