Column

Premier sterk, Kamer zwak

Rutte is het afgelopen halfjaar niet pro-Europeser geworden. Wel handiger.

null Beeld Freek Van Den Bergh / de Volkskrant
Beeld Freek Van Den Bergh / de Volkskrant

Het Kamerdebat over het Nederlandse EU-voorzitterschap was dinsdag een Hollands drama. De helft van de spreektijd ging niet op aan de Brexit maar aan onze vaderlandse keutel, het Oekraïne-referendum. Het draaide uit op een motie van wantrouwen. Afgewezen. Twee andere moties gingen over bonussen. Als bankiers uit Londen hier neerstrijken, mogen ze niet te veel verdienen. Zo namen we domineesgewijs afscheid van het parlementaire jaar.

Mark Rutte was na een hectisch voorzittershalfjaar snipverkouden. Maar ook snuitend stak hij dit parlement moeiteloos in zijn zak, met dossierkennis, bluf en een grol. 'Het Europees Parlement is een feestcommissie op zoek naar een feest.' Toch was er heus wat te bespreken. Een Brexit lijkt me het ergste dat je als EU-voorzitter kan overkomen. Had Rutte er wat aan kunnen doen? Ik begreep uit goede bron dat hij tijdens de campagne maar één keer contact heeft gehad met collega Cameron.

Achteraf zeggen de Britten dat een betere deal over de toelating van minder Oost-Europese arbeidskrachten net dat zetje voor een 'remain' had kunnen geven. Nu werd er in Brussel openlijk geschamperd over de noodremprocedure die Cameron eruit had gesleept. Stelde niks voor, sliep uit. Had het geholpen als Rutte zich er tegenaan had bemoeid? Het is iffy history, maar de vraag werd niet eens gesteld.

Rutte was uiteraard meer dan druk met het terugdringen van de vluchtelingenstroom. De afspraak daarover met Turkije kun je moeilijk anders zien dan als een daverend succes van het voorzitterschap. Hier heeft Rutte met zijn 'terug naar nul' hoog ingezet. Het was pijnlijk, maar het moest gebeuren, inclusief het hek om migranten tegen te houden. In Nieuwsuur vertelde Rutte hoe hij vóór dat hek was, en Merkel tegen. Zijn antenne bleek goed afgesteld. Want stel je voor hoe dit instabiele Europa erbij had gelegen als die deal niet was gelukt. Voor dit jaar stond er weer een miljoen vluchtelingen op de rol.

Met ontzag keek de Kamer naar de snotterende premier. VVD en PvdA stelden wat vragen aan de bovenmeester. De rest begint steeds meer op het Europees Parlement te lijken. Ieder beoefent een paar minuten lang zijn hobby's, van pensioenen tot genetische maïs. Niet doorvragen, weinig richting, veel verontwaardiging. Geen moment had Rutte het lastig. Na de vakantie komt er een ingelaste top in Bratislava, speciaal voor EU-gewetensonderzoek. Verder dan jengelen om een voorproefje van een regeringsvisie kwam de Kamer niet.

Zoals bekend moet je voor visies niet bij Rutte wezen. Sla maar een nietje door het verslag van dit debat, zei hij. Banen en veiligheid, daarvoor moet de EU zorgen. Geen blauwdrukken, geen bergen die muizen baren. Hij heeft gelijk maar het is ook te makkelijk. Het mechaniek van de ever closer union bestaat nog steeds. Binnen een week na de Brexit hebben de Fransen met de Duitse SPD een stuk geproduceerd: er moeten een Europese begroting en Europese belastingen komen. Rutte bezwoer dat de regeringsleiders er niet aan willen. Gezien het verleden is er geen reden daar gerust op te zijn.

Zo wees Bontes van VNL in het Kamerdebat op het initiatief voor 'een Europees leger', waarmee buitenlandchef Mogherini een week eerder op de proppen was gekomen. Voorheen zou Rutte hebben gezegd dat die Mogherini onmiddellijk moet ophouden met haar defensie-liefhebberij. Nu blufte hij zich eruit. Er zijn helemaal geen plannen voor een Europees leger. En 'het helpt als we ons bij de feiten houden'. Ik heb het even nagekeken en er is toch echt sprake van een defensiepoot. 'Defensiesamenwerking moet de norm worden.' Het staat zwart op wit in de notitie van Mogherini. De Kamer liet zich met een kluitje wegsturen.

Sommigen concluderen dat Rutte het afgelopen halfjaar meer Europees is gaan denken. Ik geloof er niet in. Zoals elke premier begon Rutte zonder al teveel gevoel voor Europese politiek. In Brussel zitten immers geen kiezers. Vandaar dat hij in het begin zei dat hij 'niet zoveel had met de Grieken'. In het kabinetje met gedoogsteun van Wilders was het van buitenaf foeteren tegen Brussel. En dan weinig voor elkaar krijgen. Zo werd de arme minister Leers, die op pad werd gestuurd voor strengere asielregels, weggehoond door eurocommissaris Malmström.

Rutte is sindsdien niet Europeser geworden, wel handiger. Zijn opvattingen zijn juist opvallend consistent. Drieënhalf jaar geleden, bij het aantreden van dit kabinet, zei hij ook al dat banen en veiligheid de kerntaken van de EU zijn. Wat deze regering beter heeft begrepen, is dat je niet van buitenaf moet trappen maar van binnenuit beïnvloeden. Toen Samsom als eerste met het Turkije-terugstuurplan op de proppen kwam, zei de commissie ook dat dit ondenkbaar was. Toch is het gelukt. Nu luidt de Europadoctrine zoals Koenders die laatst in de Volkskrant omschreef: je kunt beter aan het stuur zitten dan op de achterbank, want de achterbank leidt naar de achterbak. Daar waar de Britten zich nu bevinden.

Nog even en Mark Rutte is kandidaat voor zijn eigen opvolging. Is er sprake van Rutte-moeheid? Om dat te voorkomen is hij spaarzaam met interviews, maar het is waar dat ik hem sinds de Brexit al driemaal de parabel heb horen vertellen van de huifkarren in de kring, waaraan er nu eentje ontbreekt. Hij lacht dingen weg; hij heeft na zes jaar meer dan een begin van arrogantie tegenover de Kamer. Dat laatste is wel primair de schuld van een Kamer die zelf geen idee heeft. Ik ben toe aan een nieuwe Tweede Kamer. Voor Rutte zou ik niet zo gauw een betere weten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden