Populistische revolte spoelt mondialisering niet weg

In veel westerse democratieën is dit het jaar van de revoltes tegen de elite. Het succes van de Brexit-campagne, Donald Trumps onverwachte kandidatuur voor het presidentschap en het succes van populistische partijen op het Europese continent kondigen volgens velen het einde van een tijdperk aan.

Lutz Bachmann, medeoprichter van de populistische partij Pegida, tijdens een bijeenkomst in Dresden.Beeld afp

Zoals Philip Stevens van de Financial Times schreef: 'de huidige mondiale ordening - het liberale, op regels gebaseerde systeem dat in 1945 werd gevestigd en dat zich uitbreidde na het einde van de Koude Oorlog - staat onder geweldige druk. Mondialisering is op de terugtocht.'

Maar het is prematuur om zulke conclusies te trekken.

Sommige economen wijten het opkomende populisme aan de 'hypermondialisering' van de jaren negentig, met als toppunt de creatie van de Wereldhandelsorganisatie WTO en vooral China's toetreding daartoe in 2001. Volgens één studie verdwenen er door Chinese importen bijna een miljoen Amerikaanse industriebanen tussen 1999 en 2011; leveranciers en aanverwante industrieën inbegrepen zou de schade op 2,4 miljoen banen komen.

De Nobelprijswinnaar Angus Deaton betoogt 'dat het gek is dat sommige tegenstanders van mondialisering vergeten dat een miljard mensen uit de armoede is getild door vooral mondialisering'. Maar hij voegt er aan toe dat economen de morele verantwoordelijkheid hebben niet langer degenen die niet meekomen te negeren. Lage groei en ongelijkheid gooien olie op het vuur.

Maar we moeten ervoor oppassen populisme louter aan economische pijn te wijten. Poolse kiezers kozen voor een populistische regering hoewel het land een van de hoogste groeicijfers in Europa heeft. En Canada lijkt immuun voor de anti-establishmentstemming in het buurland.

In een zorgvuldige studie van populisme in Europa vonden politicologen Ronald Inglehart en Pipa Norris dat economische onzekerheid in postindustriële samenlevingen een kleinere verklarende factor is dan culturele factoren. Meer dan 40 procent staat achter Trump, maar met een lage werkloosheid kan slechts een klein deel hiervan worden verklaard uit steun in economisch achtergebleven gebieden. Een YouGov-peiling besteld door The Economist vond een sterk raciaal ressentiment onder Trump-aanhangers. Oppositie tegen immigratie was al vroeg een pijler van zijn politieke agenda.

En toch toont een recente peiling door Pew een groeiend pro-immigratiesentiment in de Verenigde Staten, met 51 procent van de volwassenen dat zegt dat het land sterker wordt van nieuwkomers, terwijl 41 procent denkt dat ze een last zijn (dat was 50 procent in 2010, toen de effecten van de Grote Recessie nog acuut werden gevoeld). In Europa daarentegen heeft de plotse, grote toestroom van politieke en economische vluchtelingen sterkere politieke effecten gehad: veel commentatoren denken dat Brexit meer ging over immigratie naar Groot-Brittannië dan over bureaucratie in Brussel.

Het is een overdrijving te zeggen dat de Amerikaanse presidentsverkiezingen een ontwikkeling van isolationisme laten zien die het einde zal betekenen van het tijdperk van mondialisering. In plaats daarvan zullen beleidselites die mondialisering en open economieën steunen, erop moeten toezien dat economische ongelijkheid wordt bestreden en dat zij die getroffen worden door de veranderingen hulp krijgen. Beleid dat groei stimuleert, zoals investeren in infrastructuur, zal ook belangrijk zijn.

Terwijl de kansen voor grote nieuwe handelsverdragen zijn afgenomen, heeft de informatierevolutie de mondiale bevoorradingsketens versterkt en is er - in tegenstelling tot de jaren dertig (of de jaren tachtig) - geen terugval naar protectionisme geweest. In feite is de Amerikaanse economie afhankelijker geworden van internationale handel. Volgens gegevens van de Wereldbank is de handel in goederen als percentage van het totale nationale inkomen met 4,8 procent gestegen tussen 1995 en 2015. Bovendien: in het internettijdperk groeit de bijdrage van de transnationale digitale economie aan het nationaal inkomen snel.

Vervallen huizen in Gary, Indiana. Trump heeft in deze staat een voorsprong van ongeveer 80 procent in de opiniepeilingen.Beeld reuters

In 2014 exporteerden de VS voor 400 miljard dollar aan door ict-technologie mogelijk gemaakte diensten - bijna de helft van alle Amerikaanse export van diensten. Een peiling van de Chicago Council on Foreign Relations vond vorige maand dat 65 procent van de Amerikanen het ermee eens is dat mondialisering merendeels goed is voor de VS en 59 procent vindt dat handel goed is voor het land, met nog hogere steun onder jongeren.

Dus terwijl 2016 de geschiedenis mag ingaan als het jaar van het politieke populisme, volgt daaruit niet dat 'isolationisme' een goede beschrijving is van de huidige Amerikaanse zienswijze op de wereld. Integendeel, op cruciale aspecten - namelijk immigratie en handel - lijkt Trumps retoriek af te wijken van wat de meeste kiezers vinden.

Vertaling: © Project Syndicate

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden