'Populistisch-rechtse partij is de dronken gast op feestje'

Op het nippertje greep de FPÖ naast de overwinning. Maar wat leert hun succes ons? Kristof Jacobs, politicoloog aan de Radboud Universiteit, duidt de veranderende politieke kaart van Europa.

Oostenrijkse rechtspopulistische FPÖ-kandidaat Norbert Hofer. Beeld epa

Hoe moeten we het succes van de FPÖ-voorman Hofer duiden?

'De opkomst van Hofer zegt in eerste instantie iets over de situatie in Oostenrijk zelf. Het partijsysteem van twee grote partijen die regeren en twee kleine oppositiepartijen heeft ervoor gezorgd dat het land sinds 2007 politiek is verlamd. Burgers willen iets anders en de alternatieven zijn: de FPÖ of de Groenen. Daarnaast is Hofers succes toe te schrijven aan de vluchtelingencrisis en zijn duidelijke anti-migratiestandpunten.'

Wat valt op als we naar de opkomst van politiek rechts in Europa kijken?

'Dat de vluchtelingencrisis de populistische radicaal-rechtse partijen een enorme boost heeft gegeven. Dat zie je vooral in landen waar recent verkiezingen zijn gehouden, zoals in Denemarken. The Danish People's Party ging van 12 procent in 2011 naar 21 procent in 2015, en is voor het eerste de grootste partij op rechts. Front National van Marine Le Pen liet tussen 2012 en 2015 een verdubbeling in het aantal kiezers zien. Toch moeten we niet vergeten dat in een aantal landen waar rechts-populistische partijen succes boeken ze al eens eerder aan de macht zijn geweest.'

Kristof Jacobs.

Wat laat de geschiedenis ons in dat opzicht zien?

'Dat rechts-populistische partijen dezelfde cycli meemaken als andere partijen. Sommige van hen komen aan de macht, verliezen na één of twee keer regeren, belanden in de oppositie, maar komen weer terug. 'We moeten ze meenemen in het bad en ten onder laten gaan', is de redenering van sommige opponenten. Maar die redenering gaat dus niet op. Op dit moment zijn rechts-populistische partijen in West-Europa aan de macht in Zwitserland, Noorwegen, Finland en Denemarken.'

Stemmen veel Scandinaviërs rechts-populistisch? Als Nederlanders hebben we altijd zo'n tolerant beeld van hen.

'Het is een grote misvatting dat rechts-populistische partijen een compleet rechtse agenda voeren. Sterker nog: in hun modernisering zie je dat vooral hun economische standpunten steeds linkers worden. Wilders is daar een mooi voorbeeld van. Hij bezocht de Deense Volkspartij en kwam uit Stockholm terug met '65 is 65' en het standpunt dat er voldoende goede zorg voor ouderen moet zijn.'

Media kregen dit weekeinde behoorlijk kritiek. Ze zouden FPÖ het verdomhoekje in schrijven.

'Tja, over het algemeen kun je stellen dat politicologen positiever zijn over rechts-populistische partijen dan journalisten. Als rechtse populisten zich gematigd voordoen en stellen dat ze voorstander van democratie zijn, wordt dat door media mogelijk gezien als een acteerprestatie. Politicologen zien populistisch-rechtse partijen als de dronken gasten op een feestje. Ze verkondigen de ongemakkelijke waarheden die niemand wil horen, en zetten die op de politieke agenda.'

Dat verkleint de veelbesproken kloof tussen burger en politiek?

'Dat kan, maar paradoxaal genoeg kunnen rechtse populisten door de vinger op de zere plekken van de samenleving te leggen, die kloof ook weer vergroten doordat het bewustzijn van de burger over zijn eigen onvrede toeneemt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden