Populisten betwisten de legitimiteit van oppositiepartijen, kritische media en onafhankelijke rechtspraak

Commentaar

De Europese Commissie heeft terecht besloten tegen Polen artikel 7 van het EU-verdrag in te roepen.

Timmermans wordt in Warschau weggezet als een imperialist uit Brussel Foto epa

Eurocommissaris Frans Timmermans heeft twee jaar lang geprobeerd het rechts-populistische bewind in Polen te bewegen de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht te respecteren. De regerende partij van Recht en Rechtvaardigheid (PiS) heeft zich daar niets van aangetrokken. De vervanging van rechters door de minister van Justitie is al in gang gezet en tientallen rechters hangt een gedwongen vertrek boven het hoofd.

Timmermans wordt in Warschau weggezet als een imperialist uit Brussel, die Polen zou willen straffen voor het niet willen opnemen van moslimvluchtelingen. Maar de Polen die dit jaar massaal hebben gedemonstreerd tegen de machtsgreep van de PiS tegen de rechters en tegen kritische media, zien de Europese Unie als hun bondgenoot in hun strijd om de Poolse democratie steviger te verankeren.

Het inroepen van artikel 7 van het EU-verdrag houdt in dat Polen een ultimatum van drie maanden krijgt om de aanbevelingen uit Brussel alsnog ter harte te nemen. Intussen zal het Europees Parlement, dat al op eigen initiatief een onderzoek instelt naar de rechtsstaat in Polen, zijn oordeel geven over de actie van Timmermans. Uiteindelijk komt de kwestie aan de orde in de Europese Raad van regeringsleiders, die Polen verregaande straffen kan opleggen, tot en met het ontnemen van het stemrecht.

Omdat zowel het Europees Parlement als een meerderheid van de lidstaten op dezelfde lijn zit als de Europese Commissie, wordt de druk op Warschau maximaal opgevoerd. Zowel voor de Polen als voor de andere lidstaten is een vergelijk zonder vernederende en splijtende sancties verreweg de beste oplossing.

Maar het risico op escalatie is zeker niet denkbeeldig. Want de Poolse rechts-populisten hebben strijdbare geestverwanten, van wie de Hongaarse premier Viktor Orbán de belangrijkste is. Hij heeft al laten weten zijn veto te zullen uitspreken over strafmaatregelen tegen Polen.

Populisten aan de macht neigen maar al te vaak tot autoritaire ingrepen. Zij betwisten de legitimiteit van oppositiepartijen, kritische media en onafhankelijke rechtspraak. Een democratische, pluriforme gemeenschap als de Europese Unie kan dat niet over zijn kant laten gaan.