Opinie

'Politici staan de facto onder curatele van banken'

Het kabinet moet zo snel mogelijk bezuinigen, omdat financiële markten getreuzel zouden afstraffen met hogere rentes, klinkt het. Maar is het na alle reddingsoperaties van banken niet eens tijd de rollen om te draaien: de politiek stelt de eisen, in plaats van zich in de nek te laten hijgen, vraagt David Hollanders zich af.

Oud-ABN Amro topman Rijkman-Groenink wordt gehoord door de commissie-De Wit.Beeld ANP

Onder politici en economen bestaat de vrees dat financiële markten het uitblijven van bezuinigingen en hervormingen zullen afstraffen met hogere rentes. Dat is de wereld op zijn kop. Terwijl de overheid in financiële problemen is gekomen als direct gevolg van het redden van banken, zou de overheid zich door precies diezelfde instellingen het beleid moeten laten voorschrijven. Beter is het om banken te verplichten in Nederlandse obligaties te beleggen.

Nederland haalt met het mislukken van het Catshuis-overleg mogelijk niet de 3 procent-grens voor het begrotingstekort in 2013 halen. Is dat erg? Indien dat tot hogere rentes leidt, dan is dat niet prettig. Elke euro die de overheid aan banken moet betalen, kan niet aan zorg, niet aan onderwijs, of, voor de liefhebber, een nieuwe Joint Strike Fighter besteed worden. Als de rente met 1 procent stijgt, zoals DNB-president Knot voorspelt, dan betekent dat (op lange termijn) een lastenverzwaring van 4 miljard per jaar. Tel uit je verlies.

Politici, aangesteld zich af te vragen wat de kiezer wil, vragen zich daarom koortsachtig af wat de markten willen. Nu, de markten houden in de eerste plaats de kredietwaardigheid van landen in de gaten. Dat is goed. Sterker nog, hadden ING en ABN AMRO dat maar gedaan toen ze in Amerikaanse hypotheekpakketjes, GIPSI-landen, commercieel vastgoed en andere bodemloze putten belegden. Maar daar blijft het tegenwoordig niet bij. Kredietbeoordelaars spreken zich ook uit over de wijze waarop en het tempo waarin het begrotingstekort verkleind dient te worden. Ze willen geen belastingverhoging maar bezuinigingen.

En ze willen hervormingen, wat een eufemisme is voor verlaging van het pensioen, minder ontslagbescherming en eigen bijdragen in de zorg. Gek genoeg pleiten marktpartijen nimmer voor meer vennootschapsbelasting, hogere vermogensrendementsheffing, of afschaffing van renteaftrek van de winst, om maar iets te noemen. Markten willen dus vooral een rechts politiek programma uitvoeren.

Voorliefde
Dat is natuurlijk hun goed recht en gezien het inkomen van de gemiddelde bankier ook niet onbegrijpelijk maar je zou wensen dat die voorliefde in het stemhokje wordt geuit, niet door de rente daarvan afhankelijk te stellen, als ware het partijfinanciering. Politici staan daarmee de facto onder curatele van banken en Nederland is soeverein zolang het maar niet belastingen verhoogt of geld aan de zorgt besteedt.

Maar dan, is dit niet het goed recht van private banken die hun vermogen (of liever, het spaargeld van belastingbetalers) zo goed mogelijk moeten beleggen? Dat zou het wellicht zijn als private banken hun miljardenverliezen niet al jaren afwentelen op de overheid die juist daardoor in problemen is gekomen. Het verhaal is bekend maar moet kennelijk herhaald worden. ABN AMRO werd in 2008 van faillissement gered met 30,2 miljard, waarbij de commissie-De Wit onlangs bevestigde dat dat veel te veel was. Ook ING mocht 32,2 miljard aan staatssteun bijschrijven. Er werd ook maar meteen 200 miljard aan bankleningen gegarandeerd.

Failliet bankstelsel
De overheidsschuld steeg door dit alles in 2008 van 45 procent naar 58,2 procent. Dat had dus niets met inflexibele arbeidsmarkten of te lage eigen bijdragen in de zorg te maken, maar alles met een failliet bankstelsel dat niet van subsidie gediend is behalve als het die zelf ontvangt. Alsof dat niet genoeg was, mochten banken waardeloze Griekse obligaties dumpen bij het EFSF, waarvoor Europese overheden garant staan.

En de ECB, waar diezelfde Knot in het bestuur zit, stut gammele Europese banken met 1000 miljard aan leningen tegen een rente van 1 procent, waarbij de onderpand-eisen en passant versoepeld zijn. Banken lenen dit geld weer uit aan bijvoorbeeld Nederland tegen 3 procent en kunnen zo gratis geld verdienen. Het is natuurlijk niet helemaal gratis, want de belastingbetaler betaalt de rekening in de vorm van inflatie.

Nullijnen
Wie denkt dat banken hiervoor een tegenprestatie moesten leveren, heeft buiten de politiek gerekend. Voor bankiers geen nullijnen of pensioenversoberingen. Integendeel, ABN AMRO-bankiers mochten in 2008 al hun bonussen houden. ING gebruikte de staatssteun om het eigen pensioenfonds te vullen. En terwijl overheden stante pede moeten bezuinigen om in 2013 aan de norm te voldoen, gaat de nieuwe (en alweer afgezwakte) bankregulering pas in 2019 in.

Maar goed, dat is alles een gedane zaak. Het minste dat de overheid nu kan doen is om enige minimale eisen te stellen aan de banken die nog altijd aan het infuus van de overheid en de ECB liggen. Want elke euro die aan de banken gefourneerd wordt, kan immers niet aan de zorg, het onderwijs of, desnoods, een JSF besteed.

Inperking van bonussen, een hoger eigen vermogen, een bankbelasting bleken tot nu toe allemaal te hoog gegrepen voor politici wiens spaarzaamheid ophoudt waar bankentoezicht begint; dan maar een verplichting in Nederlandse obligaties te beleggen. Dat drukt de rente en maakt duidelijk dat de politiek en niet de subsidieverslaafde banken de overheidsbegroting bepalen. Het spreekwoord luidt, wie betaalt, bepaalt. En laat er geen misverstand over bestaan, het is de belastingbetaler die betaalt. Het is dan ook redelijk dat die, en die alleen, bepaalt.

David Hollanders is econoom en verbonden aan de Universiteit van Tilburg





Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden