Column Alexa Gratama

Politici en rechters zijn ook mensen

Soms moet je afschuwelijke keuzes maken ten behoeve van het grote geheel. Jurist Alexa Gratama is bewindslieden en rechters dankbaar voor hun godsgruwelijk zware werk.

Staatssecretaris Mark Harbers (Justitie en Veiligheid) tijdens een Algemeen Overleg over Vreemdelingen- en asielbeleid in de Tweede Kamer. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

‘Ik ben gewoon hartstikke menselijk’, stond er boven het ­interview met Harbers (Ten eerste, 7 november). Ik vond het een heel treurige kop. De staats­secretaris zelf had óók een treurige kop en dat kon ik goed begrijpen. Bij Pauw legde hij het standpunt van zijn ministerie over het door Tim Hofman op intimiderende wijze bepleite kinderpardon rustig en helder uit, zijn emoties had hij onder controle. Toch bleef juist die papieren hartenkreet over menselijk zijn bij mij hangen.

Gewoon mens-zijn in relatie tot het bewindspersoon-zijn, daarover dacht ik voor het eerst na op de ochtend na de aanslagen in Parijs in 2015. Het ­kabinet zou die zaterdag direct ­bijeenkomen voor crisisberaad, las ik. Nog half verdoofd van de huiveringwekkende beelden dacht ik: jee, in Den Haag praten straks dertien mannen en vrouwen in spijkerbroek en weekendtrui over wat je als nietig klein clubje kunt doen om je land te behoeden voor een ramp. Of hoe je straks moet uitleggen dat het niet gelukt is.

Schrijnende uitkomsten

Ik had het toen al willen schrijven: bedankt dat jullie deze zware verantwoordelijkheid op jullie hebben willen ­nemen, jullie, vaders, moeders, geliefden, kinderen van ouders, mensen van vlees en bloed, met eigen zorgen, angsten, zwakke plekken en persoonlijke normen en waarden. Het lijkt me een godsgruwelijk zware baan.

Onze bewindslieden moeten de langs democratische weg tot stand gekomen regels en beleid uitdragen, helpen uitvoeren en uitleggen. Rechters moeten de toepassing van diezelfde regels en datzelfde beleid toetsen, en komen, net als bewindslieden, in de regel alleen uit hoofde van hun functie in beeld. Dat het toepassen of toetsen van die regels in de ogen van het publiek soms een schrijnende uitkomst geeft, is inherent aan het hebben van regels. Soms moet je afschuwelijke keuzes maken ten behoeve van het grote geheel. Hoe hoger in de piramide, hoe groter de verantwoordelijkheid en hoe beperkter de mogelijkheden. Bewindslieden en rechters kunnen over hun gevoelens niets zeggen. Het lijkt mij een ramp als je in Nemrs ogen hebt gekeken en moet volhouden dat hij weg moet, of je nu de rechter bent die in de regels geen uitweg ziet, of de staatssecretaris die niet voldoende feiten in het dossier kan vinden om zijn discretionaire ­bevoegdheid te kunnen gebruiken.

Manipulatief bedrog

De suggestie dat het kabinet alleen een warm-kloppend hart in de ­besluitvorming hoeft te betrekken en dat dan alles goed komt, noem ik ­manipulatie en bedrog.

Beter dan goedkoop op het ­gemoed inspelen lijkt het me dat kritische programmamakers zich druk maken over de gefinancierde rechtshulp die met de plannen van die andere staatssecretaris nu op de helling staat. Vernieuwing van het stelsel is nuttig, maar denken dat de zwakkeren in de complexe samenleving ­online wel hun weg vinden of voldoende geholpen zijn met een spreekuur bij de maatschappelijk werker is een illusie. Degelijke gefinancierde rechtshulp is een minimumvereiste om de rechten van de minderjarige asielzoeker en andere kwetsbaren te waarborgen.

Alexa Gratama is werkzaam in de rechtspraak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.