Politici en journalisten negeren discriminatie

Doorbreek de passieve houding van media en politiek ten aanzien van discriminerende uitlatingen.

Beeld anp

Wilders vervolgen heeft een averechts effect, betoogde Kustaw Bessems (Vonk, 11 oktober). Het zou het publieke debat, dat juist op gang is gekomen, in de kiem smoren. Het omgekeerde lijkt mij het geval. Niet dat de uitspraak van de rechter zaligmakend zal zijn. De treurige werkelijkheid is dat enkel door het vooruitzicht van een rechtszaak er mogelijk iets zal veranderen in de passieve houding van journalisten en politici.

Het is juist de aangifte en de dreiging van een rechtszaak, die het publiek debat op gang heeft gebracht. Op eigen kracht, blijkt telkens weer, zijn politiek en media niet in staat om tegenwicht te bieden ten opzichte van discriminerende uitspraken. Sterker nog, zij zien het niet als hun verantwoordelijkheid. Het probleem is dat men ervan uitgaat dat als de rechter iets niet heeft verboden, dat het dan gezegd mag worden, of sterker nog, dat het dan gezegd moet worden. Het debat op scherp zetten, heette dat lange tijd. Na Fortuyn is een zeer therapeutisch idee van vrijheid van meningsuiting omarmd. Elke uitspraak die niet oproept tot geweld, moest geuit worden omdat daarmee de multiculturele problematiek tenminste openlijk werd erkend. Pas sinds een jaar of twee begint het besef door te dringen dat discriminerende uitspraken de situatie er niet leefbaarder op maken.

Merijn Oudenampsen Beeld Guus Dubbelman

Massaal wegkijken

Het is op zichzelf waar dat de rechter niet het geëigende instrument is om de grenzen van het debat te bewaken. Willen we echter af van de rechter, dan zullen journalisten en politici veel meer dan nu het geval is, zelf de grenzen van het debat moeten bewaken. Dat betekent niet zozeer het censureren van racistische meningen, eerder het bekritiseren daarvan. De realiteit is nu, dat als een Joost Niemöller publiekelijk stelt dat 'zwarten een lager IQ hebben en vaker verkrachten', als GeenStijl Marokkanen uitmaakt voor Rifapen, als Theodor Holman in Het Parool schrijft dat het goed is dat moslims 'rustig fukkie-fukkie doen met broers en zusters, neven en nichten' omdat het leidt tot 'verzwakte kinderen die zelf nog zwakker nageslacht voorbrengen', dat politici en journalisten massaal wegkijken en het gebeuren proberen te negeren.

Het probleem van de analyse van Kustaw Bessems is dat hij deze verantwoordelijkheid lijkt uit te besteden aan 'een nieuwe, assertieve generatie Nederlanders van allerlei afkomst', die 'op het punt van doorbreken' zou staan in het publiek debat. De oplossing is dan ook dat minderheden meer aan retorische zelfverdediging gaan doen. Daarmee lijkt hij te ontkennen dat journalisten ook zelf een verantwoordelijkheid hebben om de 'zelfreinigende ontwikkeling' in gang te zetten, waar Bessems zo zijn hoop op heeft gevestigd.

Passieve houding

Er spreekt een vreemde passieve houding uit Bessems' opiniestuk. Het is geen gegeven dat het debat op pauze wordt gezet door de rechtszaak, zoals hij vreest. Of dat het debat zich zal beperken tot de juridische details: 'Het zal in de tussentijd niet gaan over de vraag of het waar is, wat Wilders zegt, of het goed of fout is. Het zal slechts gaan over de vraag of hij een juridische grens heeft overschreden.' Dat is een vreemde visie. Waarom zouden journalisten niet in staat zijn om een debat te entameren over de waarheid en het ethische karakter van wat Wilders zegt? Waarom kunnen we de rechtszaak niet als aanleiding daartoe gebruiken?

Bij politiek en media zal een bewustzijn moeten ontstaan dat zijzelf verantwoordelijk zijn om een ethisch oordeel te vellen. Om problematische uitspraken via debat te bestrijden. Daar is nog een lange weg te gaan. Tot die tijd is de juridische bescherming van minderheden - de 'vervelende wetten' waar Bessems het over heeft - een noodzakelijk lapmiddel.

Merijn Oudenampsen is socioloog en politicoloog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden