Opinie Russische politiek

Poetins populariteit daalt fors en dat is, zo weten we na achttien jaar, voor ­niemand goed nieuws

Een opmerkelijke arrestatie in Sint-Petersburg bij een demonstratie tegen Poetins pensioenbeleid. Beeld Foto AP

Nog maar zeven maanden geleden werd de Russische president Poetin voor de vierde maal ­herkozen, met 77 procent van de stemmen. Maar volgens een recente peiling zou Poetin als er nu verkiezingen worden gehouden maar 47 procent krijgen, wat hem zou dwingen tot een tweede ronde. Dit is een gevaarlijke stand van zaken voor Rusland en de rest van de wereld.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Natuurlijk geven Russische peilingen niet per se de echte verhoudingen weer. Maar een zo grote afname van zijn populariteit is opmerkelijk, zeker omdat Russen, die zich nog goed de Sovjettijd herinneren, er meestal de voorkeur aan geven positief over hun leiders te spreken.

In 2000 won Poetin het presidentschap met beloften van een hogere levensstandaard en het herstel van Rusland als wereldmacht. Gelukkig voor hem schoten de olieprijzen omhoog. Ondertussen had hij de herleving van de Sovjet-Unie ingezet, onder een andere naam maar weer gebaseerd op oppositie tegen mondiale Amerikaanse dominantie en op westerse leest geschoeide democratisering.

Vanaf het begin gebruikte Poetin mediacensuur om zeker te weten dat ieder succes, ook de stijgende olieprijzen, op zijn conto werd geschreven. Doemavoorzitter Volodin zei in 2014: ‘Er is Poetin en er is Rusland, maar zonder Poetin is er geen Rusland.’

Mislukkingen waren natuurlijk nooit Poetins fout. Dus toen in 2007 de economische groei afnam en de ­sociale ongelijkheid groter werd, veroordeelde Poetin op de veiligheidsconferentie in München de VS voor hun wereldwijde dominantie en zei hij dat de Navo-uitbreiding naar de Baltische staten tegen Rusland was gericht. Plotseling kon een nieuwe Koude Oorlog, zogenaamd uitgeroepen door het Westen, de schuld krijgen van alle Russische problemen. En in 2008 versterkten de onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo en de Russische oorlog met Georgië het ­‘belegerde fort’-narratief van Poetin.

Toch daalden zijn populariteitscijfers naar recordlaagten – zelfs lager dan nu. Dus zette hij grof geschut in – eerst figuurlijk en daarna letterlijk. Nadat Russische atleten in 2014 hadden geïmponeerd op de Winter­spelen in Sotsji (met behulp van een groot staatsdopingprogramma) viel Rusland Oekraïne binnen en annexeerde het de Krim. Poetin, aldus de staatsmedia, vervulde zijn belofte van het herstellen van Russische glorie.

Zijn populariteit steeg tot 85 procent. Winkels lagen vol met T-shirts met zijn beeltenis en teksten als ‘bedankt voor de Krim’ en ‘toonbeeld van beschaving’. Voor de overweldigende meerderheid van de Russen was Poetins autoriteit onbetwist.

Poetin had het advies gevolgd dat wordt toegeschreven aan Von Plehve, die als minister diende onder tsaar Nikolaas II: ‘Om een revolutie te voorkomen, hebben we een kleine zegerijke oorlog nodig.’ Hoewel Poetins kleine zegerijke oorlog zijn positie versterkte en dissidenten het zwijgen oplegde, zijn de langetermijnconsequenties ernstig geweest, vooral door de zware westerse sancties.

Hierdoor is de roebel met de helft in waarde gedaald ten opzichte van de dollar, is de inflatie gestegen, en zijn de koopkracht en levensstandaard van Russische huishoudens gedaald. Deze zomer zag de Russische regering zich genoodzaakt de pen­sioenleeftijd te verhogen – een zet waar 90 procent van de bevolking op tegen was.

Recentelijk heeft de regerende Verenigd Rusland-partij, ondanks Poetins steun, zeldzame electorale tegenslagen ondervonden in het Verre Oosten. De nationalistische, antiwesterse LDPR walste er in de tweede ronde van de gouverneursverkiezingen van Chabarovsk en Vladimir overheen.

Bij de gouverneursverkiezing in Primorski Kraj leek een communistische kandidaat te gaan winnen – tot de stembusgang ongeldig werd verklaard en de kandidaat van Verenigd Rusland tot winnaar uitgeroepen. Hierop ontstond zo’n tumult dat verkiezingsresultaten voor het eerst in het moderne Rusland nietig werden verklaard.

Sommige deskundigen signaleren ‘machtsmoeheid’. Feit is dat terwijl de welvaart van de gemiddelde Rus is gedaald (en de rijkdom van Poetins trawanten is blijven groeien), de teksten over Russische glorie als holle frasen zijn gaan klinken.

Burgers vragen zich af hoe sterk de Russische positie echt is. Zuchtend onder sancties en geïsoleerd door het Westen begint het land meer te lijken op een geopolitieke has been dan op een wereldmacht. Het Westen krijgt nog steeds de schuld, maar de Russen zijn niet overtuigd. En ze zijn bepaald niet zo onder de indruk van de Russische bemoeienis in Syrië als ze waren door de annexatie van de Krim.

Maar als Poetins achttien jaar aan de macht ons iets hebben geleerd, is het dat zijn dalende populariteit voor niemand goed nieuws is. De Russen zijn wellicht moe, maar Poetin niet. En wanneer hij aanvoelt dat zijn autoriteit afneemt, kan hij spoedig besluiten dat het tijd is voor een nieuwe ­victorie ten koste van anderen.

Tichon Dzjadko is een Russische journalist bij het onafhankelijke ­televisiekanaal RTVI.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden