Opinie

Poetins eerste winst is binnen

Poetins interventie is niet alleen voor de bühne: door zichzelf in Syrië te planten als partij zonder wie niemand aan een oplossing kan werken, begeeft hij zich in een wespennest.

Beeld anp

'De ene minuut is het nog gedaan met Poetin, is hij geïsoleerd en gewantrouwd - en dan, een paar bommen later, is hij de grootmeester van geopolitiek schaken. In werkelijkheid is hij geen van beiden en hoe sneller het Westen ophoudt wild te schakelen van de ene extreme perceptie naar de andere hoe beter - en hoe minder invloedrijk Poetin zal zijn.'

Het zijn wijze woorden van de dwarse Rusland-denker Mark Galeotti van New York University. Want hoe staat het eigenlijk met de politieke oplossing van het Syrië-conflict die door Russische betrokkenheid een stuk dichterbij zou komen?

De terroristen waar Poetin het over had in New York blijkt vooral de gewapende oppositie tegen zijn bondgenoot Assad te zijn, niet IS. Het Responsibility to Protect-beginsel, door de VN (inclusief Rusland) aangenomen om duidelijk te maken dat de nationale soevereiniteit niet het recht geeft je eigen bevolking af te slachten, is door Poetin toch anders begrepen. Namelijk als verantwoordelijkheid bevriende dictators te beschermen, ongeacht hoeveel vatbommen ze gooien op woonwijken.

Het is zijn goed recht, dat wel.

Niet alleen omdat Rusland een groot land is met kernwapens - en grote landen met meer wegkomen dan kleine. Ook inhoudelijk - want het wippen van dictators is, heel voorzichtig gezegd, niet overal een doorslaand succes gebleken. Zelfs volkenrechtelijk staat Poetin in zijn recht - want behalve de bloedige onderdrukker van een opstand is Assad ook leider van een soeverein land en heeft hij Rusland om bijstand gevraagd.

Rest van de Wereld

En ja, als wij het Westen zijn, dan is er ook een niet-Westen, zeg maar de Rest van de Wereld. En die is het, heel vervelend, vaak niet met ons eens. En kan ook heel andere belangen hebben. Maar we zijn soms geneigd dat te vergeten, in al onze weldenkende redelijkheid waarin we voor iedereen weten wat eigenlijk goed voor ze is.

Dus weerklonk in de aanloop naar Poetins VN-toespraak de hoop dat een Russische interventie in Syrië een politieke oplossing dichterbij zou brengen: uitzicht op een Syrië zonder Assad dat de soennieten een alternatief biedt voor IS. In plaats daarvan zien we een Rusland dat Assad militair redt, zich aansluit bij een sjiitische coalitie bestaande uit Iran, het sjiitische bewind in Bagdad en Hezbollah, en dat zijn nieuwste wapens uitprobeert op alles wat beweegt in Syrië dat geen portret van Assad op zijn iPhone heeft staan.

Dit is niet echt de constructieve staatsman Poetin waarop westerse politici - uiteenlopend van John Kerry tot Angela Merkel - hoopten toen ze nog voordat de eerste Russische bom was gevallen, begonnen te praten over een 'dialoog' met Poetin en over een 'overgangsperiode' waarin Assad nog wel even mocht blijven. De wannabe Kissingers stonden al in de rij om een kaartje te trekken voor een realistische Grand Bargain met Poetin.

Nu hij de 'verkeerde' doelen bombardeert, zitten we gekluisterd aan onze tv-toestellen en maken we de balans op. Er zijn geen no-flyzones meer mogelijk boven Syrië. In Syrië wordt Assad versterkt, gaat het moorden door en is een politieke oplossing verder weg dan ooit. In Irak ook, want de westerse pogingen daar een meer inclusieve regering te krijgen die IS de wind uit de zeilen kan nemen, zijn verkeken nu zich een Russisch alternatief heeft aangediend. Verder is de kans op escalatie, ook tussen Rusland en het Westen, toegenomen en kun je méér vluchtelingenstromen verwachten.

Niet echt hoopvol.

Beeld anp

Twee doorbraken

Bieden de Russische opiniepeilingen wellicht hoop? Of de welvaartsduikeling van de gewone Rus? Zo denken is rekenen buiten de waard. Voordat Poetin in Oekraïne intervenieerde wilde een overgrote meerderheid van de bevolking er niets mee te maken hebben. Totdat de propagandamachine, nu uitgerust met de gevaarlijkste wapens als ongebreideld nationalisme en oorlogszucht, zijn werk deed. Hetzelfde zal men nu met Syrië proberen, wat moeilijker is maar niet onmogelijk. En dat is ook niet gek: wie wil in deze tijd bekendstaan als 'niet patriottisch'?

Het Syrische avontuur valt te herleiden tot twee doorbraken in Rusland van de afgelopen vijf jaar. De jarenlang angstig bewaakte begrotingsdiscipline werd opgeofferd aan een groot herbewapeningsprogramma. En van Poetin maakte zich een bunkermentaliteit meester - vooral omdat hij een plots opkomende protestgeneratie niet zag als de oogst van de rust en welvaart die hij zijn volk had verschaft, maar als dodelijke bedreiging van zijn bewind.

De echo's van Koude Oorlog-rivaliteit die Poetin in zijn buitenlandse avonturen oproept, zijn - net als bijkomende spanningen en bijna-ongelukken - bewust. Ze houden de patriottische stemming erin, ook in steeds moeilijker economische tijden, en tonen Poetin als daadkrachtige leider in een roerige, gevaarlijke wereld.

De beste westerse reactie hierop, meent Galeotti, is: kalmte bewaren en niet hysterisch reageren. 'We kunnen wellicht een koude oorlog helpen voorkomen door ons een beetje koeler op te stellen.' Wijs advies, vooral ook voor de NAVO-zegslieden die nooit eens een dag hun mond kunnen houden en daarmee onbedoeld een vuurtje stoken dat Poetins gelijk voor eigen publiek bevestigt.

Toch is Poetins interventie niet alleen voor de bühne: door zichzelf in Syrië te planten als partij zonder wie niemand aan een oplossing kan werken, begeeft hij zich in een wespennest. Maar één belangrijk doel heeft hij al bereikt: het doorbreken van het door het Westen afgekondigde diplomatieke isolement na de annexatie van de Krim.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.