ander commentaar

'Poetin verlangt vooral respect van Trump'

Het is onduidelijk hoe Trumps buitenlands beleid eruitziet. Hoe kan Europa zich voorbereiden op zijn komst? Bijgaand een commentaar van de Frankfurter Allgemeine Zeitung, en citaten uit de stukken van Jeremy Shapiro (European Council on Foreign Relations) en Gideon Rachman (Financial Times).   

Litouwse straatkunst: een fraaie variant op Brezjnev en Honeckers zoen op de Berlijnse muur. Beeld epa

Frankfurter Allgemeine

Er zijn allang veel goede redenen waarom de EU een grotere rol in de wereldpolitiek zou moeten spelen: de opkomst van China, het revisionisme van Rusland en de vele crises in het Midden-Oosten en Afrika. Al die ontwikkelingen roepen om een gemeenzaam Europees antwoord, omdat geen enkele EU-lidstaat sterk genoeg is om zijn belangen in zelfs een van deze gebieden alleen te verdedigen.

Nu komt er nog Trumps verkiezingszege bij. Obama begon al met de strategische terugtrekking, maar beperkte deze tot Irak en Afghanistan. Ook al is nog lang niet duidelijk hoe Trumps buitenlands beleid er in detail uit zal zien, toch is er de reële mogelijkheid dat Amerika in de toekomst als waarborger van westerse veiligheid en westerse invloed op veel plekken zal uitvallen. Dat geldt niet in de laatste plaats voor Europa.

Is dat genoeg om het gemeenschappelijke veiligheidsbeleid van de EU, dat tot dusver geen deuk in een pakje boter schopt, een grote stap voorwaarts te laten maken? Vermoedelijk niet. Waarover nu in Brussel gesproken wordt, is zeker niet genoeg om een supermacht te creëren, al is dat waarover sommigen leuteren. Met betere planning voor missies of wat meer samenwerking bij materieelaanschaf zullen de EU-lidstaten nog lange tijd niet in staat zijn de twee wezenlijke taken over te nemen die de Verenigde Staten via de NAVO leveren: het leiden van veeleisende operaties en de bescherming van het NAVO-grondgebied.

Voor beide hebben de Europeanen veel sterkere conventionele strijdkrachten nodig; voor de afschrikking van Rusland bovendien een nucleaire capaciteit die ver uitgaat boven wat de Fransen en de Britten te bieden hebben. En op de Britse bijdrage hoeft men om bekende redenen in de EU sowieso niet langer te rekenen.

Een Europees leger, waartoe in Duitsland opnieuw wordt opgeroepen, is niet louter om materiële redenen een illusie. Om inzetbaar te zijn en serieus te worden genomen, kan het niet aan het vetorecht van 28 landen (binnenkort 27) gebonden zijn. Zo'n leger vraagt om een Europese regering. En daartoe kan zelfs Donald Trump de Europeanen niet bewegen.

Nikolas Busse

European Council on Foreign Relations

Je moet niemand geloven die zegt dat hij of zij weet wat Donald Trump gaat doen - zelfs niet als het Trump zelf is. Tijdens de campagne heeft hij zulke tegenstelingen omarmd dat we weinig weten over hoe hij specifieke onderwerpen zou benaderen.

Donald Trump is belangrijker dan zijn beleid. Het beginpunt van zijn buitenlands beleid is zijn karakter, zijn temperament. Er zijn in zijn uitspraken de afgelopen jaren een paar constanten: oppositie tegen multi-laterale handelsverdragen en bewondering voor autoritaire, sterke leiders.

Velen denken dat Trump zijn macht zal delegeren aan professionals of dat hij wordt ingekapseld door het systeem. Maar vooral sinds de aanslagen van 9/11 is het Amerikaanse buitenlands beleid steeds sterker gecentraliseerd in de functie van de president.

De essentie van Trumps buitenlands beleid zal onvoorspelbaarheid zijn. Zelfs regeringen in Turkije en Rusland, die liever Trump hadden dan Clinton, zijn hierover bezorgd. Hun voornaamste zorg is zijn behoefte aan erkenning en respect. Hij is makkelijk te beledigen en maniakaal in zijn wraaklust, zoals zijn tweets zo duidelijk hebben aangetoond.

We moeten Trumps nadruk op onderhandelingen serieus nemen - ook al heeft hij The Art of the Deal niet zelf geschreven. Voor hem zijn deals transacties waarin je er het beste uitsleept voor jezelf. Ze gaan over eigenbelang, niet over strategische relaties. Over winst maken, niet over gedeelde waarden. Een beroep doen op een gedeelde geschiedenis, gedeelde waarden of langetermijnbelangen zal waarschijnlijk gezien worden als zwakte.

Wat kan Europa doen? Ten eerste zijn defensie versterken. Alleen als Europa zelf in zijn defensie investeert, zal Trump nog in Europa willen blijven investeren. Ten tweede is eenheid vereist. Op dit moment kunnen externe machten heel makkelijk gebruikmaken van de verdeeldheid in Europa. Deze verdeeldheid wordt een zwakte die Europa zich niet langer kan veroorloven. Ten derde: geduld uitoefenen. De natuurlijke reactie van de Europeanen zal zijn om het beleid van de nieuwe regering te willen beïnvloeden en in het gevlij te komen bij de nieuwe regering. De hand van vriendschap te reiken, etc. Normaal gesproken is dat niet controversieel. Maar in de context van een onderhandeling zal het slechts het signaal sturen dat Europa een zwakke smekeling is. Het is beter achterover te leunen en te wachten tot Trump naar Europa komt.

Jeremy Shapiro

Financial Times

Trumps Amerika zal proberen een deal met Rusland te sluiten. Hoe zou dat eruit kunnen zien? De Amerikanen kunnen economische sancties opheffen, duidelijk maken dat Oekraïne en Georgië nooit NAVO-lid zullen worden en de annexatie van de Krim accepteren als fait accompli - in ruil voor Russische beloften de agressie in Oekraïne terug te schroeven, de druk op de Baltische staten te verminderen en samen te werken in het Midden-Oosten. Uiteindelijk kan veel afhangen van hoe Trump en zijn adviseurs Russische motieven inschatten. Hij zal gewaarschuwd worden dat zo'n deal Amerikaanse zwakte etaleert en meer Russische agressie uitlokt.

Beeld Getty Images

Maar er bestaat een alternatieve denkrichting die zegt dat Poetin vooral respect wil. Als Washington hem als gelijke behandelt en duidelijk maakt dat het de liberale oppositie in Moskou niet zal steunen, dan is een deal met Rusland mogelijk. Dat zou een terugkeer naar Nixoniaanse diplomatie betekenen: de poging tot een nieuwe detente te komen met het Kremlin. Het is zelfs mogelijk dat de 93-jarige Henry Kissinger daarin een rol kan spelen als adviseur of bemiddelaar.

Alleen had Kissinger in de jaren zeventig te maken met een steeds sclerotischer Sovjet-Unie, geleid door de voorzichtige Leonid Brezjnev. Een nieuwe detente proberen met de agressieve en risico nemende Vladimir Poetin is echter een ander, veel riskanter verhaal.

Gideon Rachman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.