Column

Poetin speelt Russisch roulette

Column Omar Ashour

Rusland en het Westen leken door twee recente tragedies - het neerhalen van een Russisch passagiersvliegtuig boven de Sinaï en de aanslagen in Parijs - weer iets te hebben om het over eens te zijn: Islamitische Staat moet verdwijnen.

De Russische premier Vladimir Poetin. Beeld afp

Maar als je naar de Russische militaire operaties in Syrië kijkt - om nog maar te zwijgen over het neerhalen van een Russisch gevechtsvliegtuig door Turkije - lijkt het prematuur om te concluderen dat de Russische en westerse doelstellingen in dezelfde richting wijzen.

Natuurlijk beweert Rusland dat zijn interventie in Syrië is gericht op het verslaan van IS en 'andere terroristen'. Maar volgens de VS is meer dan 90 procent van de Russische luchtaanvallen tot nu toe niet gericht op IS of het aan Al Qaida gelieerde Jabhat al-Nusra, maar op gewapende groepen die zowel IS als de Russische bondgenoot president Assad bevechten. Het vernietigen van IS staat vrijwel zeker wel op Poetins agenda, maar hij heeft ook andere doelen: Assads regime beschermen, de Russische aanwezigheid en invloed in de regio uitbreiden en wellicht zelfs de olieprijs opdrijven.

Tot nu toe zijn de Russische luchtaanvallen geconcentreerd op plekken waar ze Assads regime in staat stellen vorderingen te maken. Poetin lijkt te proberen Assad te helpen zijn bolwerken aan de kust veilig te stellen. Assad moet de controle over deze gebieden behouden om zijn positie in politieke onderhandelingen en uiteindelijke overeenkomst (inclusief een potentiële opdeling) te verstevigen.

Met de plaatsing van geavanceerde luchtafweercapaciteiten in Syrië (die niet zijn gerich tegen IS, die geen luchtmacht heeft), leggen de Russen de basis voor een no-flyzone. Die zal Assad beschermen en strategisch tegenwicht bieden tegen de Amerikanen op de Incirlik-vliegbasis in Turkije. Het neerhalen door Turkije van een Russisch gevechtsvliegtuig moedigt Rusland aan deze inspanningen op te voeren met de inzet van moderne S-400 luchtafweer.

Maar Poetins strategie kent ook serieuze problemen. Tactische bombardementen zijn in het verleden niet bijzonder effectief gebleken. De Russische luchtmacht beschikt niet over westerse precisiewapens en richtsystemen. De tolerantie voor 'collateral damage' ligt in Rusland veel hoger dan in het Westen - en dit speelt terroristenronselaars in de kaart.

Het Kremlin probeert ook de etnische spanningen op te stoken door te stellen dat het in Syrië heeft ingegrepen om 'minderheden te beschermen'. Poetin beweerde dat eerder ook in Georgië, bij de annexatie van de Krim en de invasie van delen van Oost-Oekraïne.

Maar in het Midden-Oosten herinnert men zich wat volgde op de Sovjet-invasie van Afghanistan 36 jaar geleden. 55 Saoedische geestelijken hebben opgeroepen tot een jihad tegen de Russische invallers. Bij de Syrische Moslimbroederschap vindt dit sentiment weerklank.

Als het verzet erin slaagt Rusland te verdrijven, zoals met de Sovjet-Unie gebeurde in Afghanistan en met Rusland in de eerste Tsjetsjeense oorlog, zou Poetin thuis in de problemen kunnen komen. Maar andere uitkomsten zijn ook mogelijk: een gedeeltelijke Russische overwinning zou betekenen dat er stukken onder Russisch-Iraanse bescherming uit westelijk Syrië worden gesneden, en uiteindelijk leiden tot opdeling van het land. Een uitkomst zoals in Tsjetsjenië - die minder aannemelijk is - zou de installatie van een loyalistisch regime behelzen, geleid door Assad of iemand anders, en blijvende instabiliteit op het platteland.

Het minst aannemelijke scenario is dat waarin Rusland een onderhandelingsproces leidt dat een langetermijnvrede en stabiliteit tot gevolg heeft. Russische bemiddeling in Tadzjikistan beëindigde de burgeroorlog van 1992-1997, maar een paar jaar later werden veel oppositiebewegingen verboden en zaten hun leden in de gevangenis, in ballingschap of lagen ze in hun graf.

Geen van deze scenario's komt overeen met de leuzen van de Syrische revolutie uit 2011, of met de westerse belangen om het land te stabiliseren, de vluchtelingenstroom te stelpen en uiteindelijk democratisering te bevorderen. Helaas is dit geen verrassing: zoals in het verleden heeft het Westen ook nu geen geloofwaardige strategie om Poetin te beteugelen, zelfs wanneer hij geen duidelijke exitstrategie of eindspel in gedachten heeft. Het enige dat zeker is, is dat wat er ook in Syrië gebeurt dit niet zonder Rusland zal gebeuren.

Vertaling Melle Trap © Project Syndicate

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.