Pensioenstelsel Joop Agterbosch

Pensioenstelsel onnodig ingewikkeld voor jeugd

Met vreemde argumenten maakt minister Koolmees een zelfgecreëerd spaar­probleem onoplosbaar, betoogt Joop Agterbosch.

Wouter Koolmees tijdens het wekelijkse vragenuur in de Tweede Kamer. Beeld ANP

Als je maar lang genoeg halve waarheden blijft vertellen en nergens op reageert, wordt het vanzelf een hele waarheid. Lijken zowel minister Koolmees (Sociale zaken en werkgelegenheid) als president Knot van de De Nederlandsche Bank te denken. Ze blijven herhalen dat het huidige pensioenstelsel niet houdbaar en niet eerlijk is. Zonder correctie moet er ­gekort worden en is er voor jongeren straks niets meer over.

Wat is er echt aan de hand? De enige reden dat er nu problemen zijn is dat de rente heel laag is en dat de minister ervan uitgaat dat die de eerste zestig jaar niet meer zal stijgen. Om ons kapitaaldekkingsstelsel overeind te houden, zou de pensioenpremie sterk omhoog moeten. Maar een hoge premie maakt het netto-inkomen van de werkenden veel lager en kost ook de overheid veel geld. De premie is immers aftrekbaar en de overheid is zelf een grote werkgever met pensioenverplichtingen (ABP).

Daarom heeft de overheid, in 2015 de pensioenfondsen toegestaan geen kostendekkende premie meer te ­hoeven heffen. Daarmee heeft ze zelf de basis van het stelsel eronderuit getrokken. Vanuit inkomenspolitiek ­begrijpelijk, voor het stelsel funest.

Vooral fondsen met veel werkende deel­nemers hebben hiervan last. Het ABP heeft hierdoor bijvoorbeeld al miljarden aan premies te weinig binnen ­gekregen.

Het merkwaardige is dat de overheid de fondsen niet toestaat hun ­verplichtingen te berekenen met een ­rekenrente die meer gekoppeld is aan de werkelijk behaalde rendementen. Daarom puilen de pensioenpotten uit terwijl er toch te weinig in kas is volgens de overheid.

Twee maten

De ene keer wel en de andere keer geen rekening houden met de gevolgen van de lage rente is meten met twee maten. Bovendien moeten de fondsen van de DNB met een nog ­lagere rente rekenen dan Europa voorschrijft, terwijl pensioenverzekeraars dat niet hoeven.

Met te weinig inkomsten en te veel verplichtingen daalt natuurlijk de dekkingsgraad: pensioenfondsen mogen daarom pensioenen niet indexeren en soms moet er zelfs gekort worden. Werkenden merken er nu nog niets van, maar gepensioneerden merken het wel meteen, hoewel voor hen vaak al voldoende gespaard was.

De minister wil graag ‘persoonlijke pensioenpotjes’. Maar met deze lage rente kunnen jonge werkenden nooit zelfstandig een fatsoenlijk pensioen bij elkaar sparen. Oudere deelnemers en gepensioneerden zullen dus moeten inleveren om voor hen een goed pensioen mogelijk te maken.

Dat we af moeten van ‘gegarandeerde pensioenen’ is ook flauwekul. Er is al pijnlijk duidelijk geworden dat de huidige pensioenen helemaal niet gegarandeerd zijn. Hoe kan er ­anders gekort worden? Dat heeft de minister zelf toegegeven. Als de fondsen formeel afzien van de garantie zou er wel soepeler gerekend mogen worden, want dan kan het pensioen ook omlaag gaan. Dat kan nu dus ook al, dus waarom zo’n aanpassing?

Het probleem van de zogenaamde ‘doorsneepremie’ is er in het debat ook met de ­ haren bijgesleept. Niemand heeft er ooit van wakker gelegen, maar het helpt wel om de druk op te voeren. De rentevariaties tijdens een loopbaan en de verschillen tussen salaris aan het begin en eind van een loopbaan hebben waarschijnlijk veel meer invloed. Hiervoor een juiste berekening maken, is onmogelijk en helpt ook niets. Bovendien: langer renderen zonder rente brengt echt niets meer op dan korter renderen zonder rente.

Natuurlijk mogen jongeren niet de dupe worden. Dat kan ook helemaal niet, want een dekkingsgraad van 100 betekent formeel dat er genoeg in kas is voor alle deelnemers. En als die dekkingsgraad onder de 100 daalt, grijpt de DNB in.

Duidelijkheid

Het zou fijn zijn als minister Koolmees nu eens echt duidelijk maakt waarom hij zo aan deze aanpassingen vasthoudt. Nu eist hij van de overlegpartners medewerking om een ­probleem op te lossen dat de overheid deels zelf heeft gecreëerd.

Blijft het probleem van de zzp’ers en van de veranderde arbeidsmarkt. Dat moet opgelost worden, maar heeft weinig met het huidige pensioenstelsel te maken. Door die koppeling te suggereren, wordt het ­probleem onnodig ingewikkeld ­gemaakt.

Joop Agterbosch is gepensioneerd Hoofd P &O.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden