PeilingFacebook-ban op Zwarte Piet

Peiling: bepaalt Facebook wat we voortaan wel en niet mogen?

Facebook heeft besloten dat Zwarte Piet niet langer acceptabel is. Moeten we blij zijn dat een groot buitenlands techbedrijf (Facebook, Instagram, WhatsApp) het maatschappelijk debat in Nederland zo sterk beïnvloedt?

Kinderen tijdens de intocht van Sinterklaas in 2019 in Kampen. Beeld ANP

Marietje Schaake (beleidsdirecteur Cyber Policy Center Stanford-universiteit)

‘Facebook neemt aan de lopende band beslissingen over wat gebruikers wel en niet zien aan berichten en reclames. Pas nu er een beleidswijziging op het platform wordt doorgevoerd dat Zwarte Piet betreft, zullen sommige Facebookgebruikers in Nederland zich bewust zijn van die aanpak.’ 

Esther Keymolen (universitair docent techniekfilosofie, Universiteit Tilburg)

‘Facebook mengt zich nu niet plots in een Nederlands debat, het doet dit – vaak ongemerkt – al jaren, door middel van hun huisregels, algoritmen en bedrijfsbelangen. Dat het weren van blackface en Joodse stereotypen rechtstreeks ingrijpt op de discussie in Nederland, maakt voor ons die huisregels en dus Facebooks invloed nu heel zichtbaar.’

Joep Leerssen (hoogleraar etnische & culturele beeldvorming, Universiteit van Amsterdam)

‘We hadden een aanzet tot ontscherping van het debat. Er was een ontluikende harmonisering tussen de terechte gehechtheid van veel Nederlanders aan hun gezinscultuur en de niet minder terechte verontwaardiging van veel andere Nederlanders over raciale karikaturen in de publieke ruimte. Maar het simplisme van Facebooks user feedback zal aan nuanceringen, compromissen en roetvegen geen ruimte bieden. Sinterklaas wordt op één hoop geveegd met de Ku Klux Klan; de boreale cultuurnationalisten roepen de nationale noodtoestand uit, en polderend Nederland wordt overstroomd door hysterische identity politics op z’n Amerikaans.’

Claes de Vreese (hoogleraar kunstmatige intelligentie & democratie, Universiteit van Amsterdam)

‘Het is goed dat de sociale platforms eindelijk hun verantwoordelijkheid nemen. Ze hebben dat lange tijd voor zich uit geschoven. Zwarte Piet is alleen een onfortuinlijke bijvangst in een verhitte Amerikaanse discussie over blackface. Die figuren zijn niet een-op-een te vergelijken. Het laat weer zien dat de beslissingen bij die enorme en invloedrijke platformen worden genomen door een klein groepje, ver weg in de VS. Zij hebben grote invloed op ons maatschappelijk debat en daar moeten we niet blij mee zijn.

Hugo Bos (campagneleider Cultuur onder Vuur, religieus genootschap Civitas Christiana)

‘Facebook wil nationale tradities verbieden en ons tot kleurloze wereldburgers maken, die geen eigen cultuur of tradities hebben. Mag je nu geen onschuldige foto meer plaatsen van je kleinkind dat pepernoten krijgt van Zwarte Piet? En let op: het blijft hier niet bij. Als dit stilzwijgend geaccepteerd wordt, zullen nog veel meer dingen gecensureerd worden die niet politiek correct genoeg zijn. Moet dan alles wat Nederland Nederlands maakt wijken voor de politiek correcte eenheidsworst?’

Claes de Vreese: Ik pleit niet voor overheidsrichtlijnen, dat moet je ook niet willen. Het begin van een oplossing is: meer transparantie en uitwisseling bij Facebook.’

Esther Keymolen: ‘We moeten dit aangrijpen om de bredere discussie te voeren welke macht we Facebook überhaupt willen geven in onze maatschappij en hoe daar controle op uit te oefenen. Het is, zelfs voor rechters, notoir moeilijk om te beslissen waar de vrijheid van meningsuiting ophoudt en haatzaaien begint. Willen we dit nu louter overlaten aan een bedrijf zonder democratische legitimatie en met een slechte reputatie op het gebied van transparantie? We moeten ons meer tegen Facebooks beleid aan bemoeien. Je kan prima tegen Zwarte Piet zijn én je vraagtekens stellen bij de invloed van Facebook. Huisregels maken immers nog geen rechtsstaat.’

Marietje Schaake: ‘Facebook zou veel transparanter moeten zijn over de manier waarop het, ook via algoritmen, beslist. Dat heeft tenslotte gevolgen voor toegang tot informatie voor mensen over de hele wereld. Met meer transparantie kunnen gebruikers kiezen of ze zich nog thuisvoelen bij Facebook, volgt een beter geïnformeerd debat over technologieplatforms en kunnen politici op basis van feiten beleid aanpassen. De rechtsstaat zou leidend moeten zijn in wat wel en niet gezegd mag worden op een platform dat miljarden mensen gebruiken, in plaats van intransparante algoritmen en commerciële motieven.’

Facebook gaat blackface verwijderen, en dus ook Zwarte Piet
Het bedrijf met wereldwijd ruim drie miljard gebruikers gaat schadelijke stereotypes actiever bestrijden, te beginnen met het verschijnsel blackface en met clichés over Joden als woekeraars en samenzweerders.

Facebook: van sympathiek smoelenboek tot oncontroleerbaar monster?
Socialemediareus Facebook ligt onder vuur van adverteerders omdat het te weinig zou doen aan racisme en hate speech. Hoe kon het zover komen en is het bedrijf nog wel aan te spreken op zijn verantwoordelijkheid? We vragen het verschillende experts.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden