Peilers falen omdat ze horen tot establishment

WEIRD-onderzoekers missen de opvattingen van mensen die anti-establishment zijn.

Iemand brengt een stem uit in de Amerikaanse presidentsverkiezingen op 8 november in Olathe, Kansas. Beeld afp

Op basis van de peilingen had hij zo'n 15 procent kans om te winnen. Maar tegen de verwachtingen in wordt Donald Trump de volgende president van de Verenigde Staten.

De peilingen van bijvoorbeeld The New York Times, Reuters, NBC News en vele andere organisaties zaten ernaast. Net als bij het Brexit-referendum eerder dit jaar.

Uit ons onderzoek blijkt dat dit komt omdat dit soort opiniepeilingen vaak worden gedaan door organisaties die behoren tot de gevestigde orde. Mensen die niet tot de status quo behoren, verbergen hun afkeer van de elite tegen deze organisaties. Deze verborgen afkeer tegen het establishment speelt ook in Nederland.

Ons onderzoek toont bijvoorbeeld aan dat er een sluimerende afkeer is tegen Nederlandse rechters onder burgers met een lagere opleiding. Deze afkeer wordt verborgen gehouden tegenover interviewers van de universiteit, maar wordt wel geuit tegen interviewers van een roc. De universiteit maakt deel uit van de gevestigde orde en behoort niet tot de levenssfeer van lager opgeleiden.

Ook vonden we dat moslima's hun afkeer van personen die geen moslim zijn en van de Nederlandse samenleving verborgen houden tegenover een interviewster die tot de meerderheid in dit land behoort en geen hoofddoek draagt. Draagt dezelfde interviewster wél een hoofddoek dan geven de moslima's aan weinig vertrouwen te hebben in niet-moslims en de samenleving. Deze laatste interviewster behoort immers duidelijk tot hun levenssfeer terwijl de interviewster zonder hoofddoek duidelijk uit een andere sociale groepering komt.

De lager opgeleide onderzoeksdeelnemers gaven tegen de roc-interviewer aan rechters heel andere personen te vinden dan zijzelf. De moslima's gaven tegen de interviewster met een hoofddoek aan dat het niet deugt hoe de Nederlandse politie met Marokkaanse hangjongeren omgaat. Dit soort mededelingen werden niet gedaan tegen de interviewers uit de status quo en de meerderheid van Nederland (van de universiteit en zonder hoofddoek).

Onderzoekers afkomstig uit de status quo of meerderheidsgroeperingen missen dus snel reacties van personen die relatief weinig aan sociaal-wetenschappelijk of opinie-onderzoek meedoen.

In 2010 lieten Joseph Henrich, Steven Heine en Ara Norenzayan van de Universiteit van British Columbia in Canada zien dat een belangrijk probleem in het onderzoek naar menselijk gedrag is dat het vrijwel uitsluitend gebaseerd is op deelnemers met een Western Educated Industrialized Rich Democratic (WEIRD) achtergrond. Veel onderzoeksdeelnemers zijn dus maar raar.

Een belangrijk probleem in veel onderzoek is dat lager opgeleiden en minderheidsgroeperingen niet deelnemen aan onderzoek. Ook voelen zij zich niet betrokken bij de onderzoeker, zeker niet als deze ook een WEIRD achtergrond heeft. Waarom zou je immers het achterste van je tong laten zien tegen die rare interviewer die het zo goed voor elkaar heeft in de maatschappij? Die snapt toch niet wat jou bezig houdt.

Omdat opiniepeilingen en onderzoek naar vertrouwen in de maatschappij en de politiek vaak worden gedaan door interviewers die hoger opgeleid zijn en lid van de meerderheidsgroep, betekent dat afkeer van de gevestigde orde in de praktijk vaak wordt gemist. Dit is dus een extra probleem voor de elite, waaronder opiniepeilers en universitaire onderzoekers.

Afkeer van het establishment speelt een belangrijke rol bij de winst van Donald Trump en de uitslag van het Brexit-referendum.

Uit ons onderzoek blijkt dat afkeer, mogelijk verborgen afkeer, van elites ook een rol speelt in Nederland. Wij verwachten dit ook terug te zien bij de Tweede Kamerverkiezingen op 15 maart 2017. We moeten niet wachten tot het stemlokaal om deze afkeer waar te nemen. Ook in Nederland zal immers gelden dat de steun voor anti-establishment kandidaten niet goed voorspeld wordt zolang de peilingen worden gedaan door enquêteurs met een WEIRD achtergrond.

Liesbeth Hulst is verbonden aan de rechtenfaculteit, Vrije Universiteit. Kees van den Bos, empirische rechtswetenschap, Universiteit Utrecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.