Analyse Media in Polen

Pedofiele priester is geen politieke mokerslag in Polen

Een nieuwe documentaire over misbruik door priesters doet in Polen veel stof opwaaien, maar heeft geen politieke gevolgen, constateert onze correspondent Iris Koppe.

De Poolse aartsbisschop Stanislaw Gadecki. Hij heeft zijn excuses aangeboden aan ‘allen die schade hebben geleden’. Beeld EPA

Van alle documentaires die de afgelopen jaren in Polen verschenen, deed geen enkele zo veel stof opwaaien als Tylko nie mów nikomu (Vertel het niemand). Een via crowdfunding gefinancierde film, die zo’n drie weken geleden verscheen, en na enkele dagen al meer dan 14 miljoen keer op YouTube bekeken was. Tylko nie mów nikomu is een ongekende hype in Polen, goed voor pagina’s tellende analyses en discussies in Poolse kranten en tijdschriften.

De film, waarin slachtoffers aan het woord komen die door priesters zijn misbruikt, bracht de geloofwaardigheid van de katholieke kerk een mokerslag toe, die het nauwelijks meer te boven leek te kunnen komen. Léék, want het liep toch anders. Hoewel er even een #MeToo-achtige beweging in het katholieke land ontstond; het ene na het andere slachtoffer deed zijn verhaal in de progressiefste krant van Polen, de Gazeta Wyborcza.

De katholieke kerk was er, direct na het verschijnen van de documentaire, als de kippen bij. ‘Ja,’ gaven ze toe in de krant Rzeczpospolita, ‘nu zal er wel een golf van meldingen binnenkomen, van misbruikte kinderen.’ Aartsbisschop Stanislaw Gadecki bood alvast zijn excuses aan aan ‘allen die schade hebben geleden’. De kerk beloofde naar aanleiding van de film pedofilie in de kerk nog harder aan te pakken en kondigde nieuwe plannen aan.

En inderdaad, die meldingen kwamen. Net als de namen van ‘foute priesters’. De parochiepriester in het dorp Ruszów werd door de politie gearresteerd omdat er op sociale media geruchten gingen dat hij een meisje seksueel had misbruikt. Inwoners van omliggende dorpen deelden ook vermoedens over andere priesters op hun Facebook-pagina’s. De onlinenieuwskrant Wiadomosci besteedde veel aandacht aan de beschuldigingen, soms afkomstig van één bron.

Tegenaanval katholieke kerk

Kort hierna opende de kerk de tegenaanval. De invloedrijke priester ‘Vader Rydzyk’ zocht de media en noemde de documentaire een verhaal over ‘klerikale pedofilie’, die volgens hem deel uitmaakte van een ‘strijd tegen de kerk’. Buitenlandse krachten zouden achter de docu zitten. ‘Hoe kan het toch’, vroeg hij zich in Newsweek Polska af, ‘dat priesters door de jaren heen áltijd zijn vervolgd, denk aan concentratiekampen en communistische gevangenissen.’ Wie denkt dat een vergelijking tussen dit soort kampen en een net verschenen documentaire verkeerd valt in Polen heeft het mis. Rydzyk werd direct bijgestaan door de rechts-populistische PiS-partij.

‘Seksueel misbruik van kinderen door priesters is geen pedofilie’, liet PiS-Europarlementariër Ryszard Legutko weten, ‘het is pederastie. En daarom gelinkt aan de verwerpelijke lhbti-wind die momenteel door Europa waait. Dáár moeten we iets tegen doen.’ In het blad Polityka kreeg Legutko ruimte om de schuld van het misbruik van de priesters op de Poolse lhbti-gemeenschap te schuiven. Iets wat bij de links-progressieve krant Gazeta Wyvorcza nogal in het verkeerde keelgat schoot. ‘Dit zal bij de Europese verkiezingen genadeloos afgestraft worden.’

De zender Radio Maria, vooral populair op het Poolse conservatieve platteland, viel Legutko ook bij. ‘We rechtvaardigen niets, maar moeten concluderen dat het percentage priesters, dat bij een misdaad betrokken is, te verwaarlozen is’, meldde de directeur van de zender.

Tegen alle verwachtingen in heeft de documentaire, die als een bom in Polen insloeg, geen enkel gevolg gehad voor PiS bij de Europese verkiezingen. Hoewel zowel het linkse Gazeta Wyborcza als de centrum-rechtse Rzeczpospolita wekenlang schreven over de film die de regeringspartij zou afstraffen, bleek dit niet het geval. De Europese Coalitie werd niet door de documentaire omhoog gestuwd en de meeste kiezers kozen gewoon weer voor PiS.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden