Opinie

Paul Cliteur: Trump benoemt de islamistische ideologie achter het terrorisme

In zijn speech in Saoedi-Arabië heeft de Amerikaanse president Donald Trump iets gedaan wat zijn voorganger Obama steeds naliet, namelijk de ideologie achter het terrorisme benoemen: 'Islamic extremism' en 'Islamism'.

Donald en Melania Trump met in het midden de Saoedische koning Salman en daarnaast de Egyptische president Al-Sisi.Beeld afp

In de media hier in de Verenigde Staten wordt al dagenlang druk gespeculeerd wat hun president nu weer voor fratsen zal uithalen tijdens zijn toespraak in Riyad. Tot de verbazing van velen heeft de Amerikaanse president Saoedi-Arabië uitgekozen, het land van de heilige plaatsen van de islam, van de godsdienst die de president naar het oordeel van velen zo zou hebben geschoffeerd met zijn uitspraken over 'radical Islamic terrorism', maar ook met het inreisverbod uit sommige moslimlanden (overigens niet Saoedi-Arabië).

En ja, de keuze is opmerkelijk. In Saoedi-Arabië hebben vrouwen geen rechten, worden critici gemarteld in de gevangenissen, worden handen afgehakt voor kleine vergrijpen en rollen hoofden voor wat wij zouden noemen het uitoefenen van je godsdienstvrijheid (non-existent in Saoedi-Arabië). Hoe kan men onder die omstandigheden van een diplomatieke missie nog iets aardigs maken?

Het meest heikele punt is de verhouding tussen islam en terrorisme en hier kan men logischerwijs drie posities innemen. De eerste is die van de volledige politieke incorrectheid. Dat houdt in dat de islam een gewelddadige godsdienst is, de profeet een gewelddadig voorbeeld, en dat aan alle ellende geen eind zal komen zolang de islam een belangrijke positie heeft in een land of in de wereld.

Onbespreekbaar

Deze positie is in Europa, maar zeker ook hier, in het super politiek correcte San Francisco, niet alleen onbespreekbaar, maar ook niemand acht het mogelijk dat het serieus wordt verdedigd. Toch is dat de positie van Robert Spencer in de Verenigde Staten, Anne-Marie Delcambre in Frankrijk (overleden in 2016), Wim van Rooy in België en Oriana Fallaci in Italië (overleden in 2006). Onder regerende politici vindt het (vooralsnog) geen aanhang.

Toch is die positie niet zonder aanhang onder het grote publiek. Politici als Wilders en Le Pen zitten op die lijn en het beeld lijkt te zijn dat, wat aanhang betreft, men net een beetje achterblijft bij de mainstream politiek. Maar dat kan dus veranderen de komende jaren.

De tweede positie is die van de volledige politieke correctheid. Die vinden we bij Barack Obama, met name in zijn Cairo Speech (2009) waarmee de speech van Trump nu voortdurend wordt vergeleken. Obama noemde tijdens zijn speech Al-Azhar een 'baken van islamitische geleerdheid'. Dat is natuurlijk onzin, want het is geen universiteit in onze zin van het woord. Er is geen vrij wetenschappelijk onderzoek.

'Assalaamu alaykum'

Verder benaderde Obama zijn gehoor als uitsluitend bestaand uit moslims die hij de groeten ging uitbrengen namens de moslims in Amerika ('assalaamu alaykum'). Dat is raar, want Amerika kent een scheiding van kerk en staat. Hij hoort zich als president helemaal niet op te werpen als spreekbuis van religieuze gemeenschappen.

Hij sprak daar over 'the relationship between Islam and the West', een wonderlijk onderwerp, want hij had zich moeten opstellen als een staatshoofd uit de Verenigde Staten dat een andere natiestaat bezoekt, namelijk Egypte. En Egypte bestaat niet alleen uit moslims, maar er wonen ook koptische christenen. Die liet Obama in de kou staan, hoewel die zijn steun hard nodig hadden.

Maar het belangrijkste verschil met Trump is dat Obama in Cairo sprak over de terroristen als 'violent extremists', die de spanningen proberen te misbruiken tussen bevolkingsgroepen. Obama ontkent niet alleen dat terrorisme iets te maken heeft met 'de islam' (een godsdienst), maar ook dat het iets te maken heeft met 'islamisme' (een ideologie die een politieke vormgeving geeft aan de godsdienst van de islam).

Scherpslijperij

De discussie tussen diegenen die denken dat terroristen gewoon gewelddadige criminele gekken zijn ('violent extremists') en diegenen die denken dat zij worden gemotiveerd door een min of meer coherent geheel van denkbeelden (een ideologie) lijkt op het eerste gezicht zinloze scherpslijperij. Toch is dat bij nadere overweging enorm belangrijk.

Omdat Obama niet denkt dat terroristen een ideologische uitdaging vormen, heeft hij ook geen ander plan om hen te bestrijden dan met politionele en militaire maatregelen. Diegenen die echter vinden dat een ideologie schuilt achter het terrorisme herkennen daarin ook een culturele of ideologische uitdaging.

Het interessante aan de opmerkingen van Trump is dat hij een vertegenwoordiger is van wat men de derde, de gematigd incorrecte, positie zou kunnen noemen. Hij zegt nergens dat de islam tout court het probleem is. Maar hij benadrukt ook met allerlei zinnetjes dat er wel degelijk een ideologie is die voor problemen zorgt: 'radical Islam', 'radical Islamic terrorism', 'Islamism'.

Opgewonden

Trump heeft Obama herhaaldelijk bekritiseerd (onder ander in zijn speech op 5 november 2016 in Youngstown, Ohio, toen hij nog presidentskandidaat was) dat Obama zo weinig succesvol is in de bestrijding van het terrorisme omdat de voormalige president geen idee heeft met welk verschijnsel hij precies te maken heeft.

De politiek correcte media (CNN) constateren nu tevreden dat Trump het niet zo bont heeft gemaakt als ze vreesden. 'Trump doesn't say 'radical Islamic terrorism', constateert men opgewonden. Maar dat hij het toch wel heeft gehad over 'Islamic extremism' en 'Islamism' en 'Islamic terror of all kinds' hebben ze gemist. En als je goed kijkt, zie je ook een enkele Saudi even met de ogen knipperen als Trump de gewraakte bewoordingen uitspreekt, maar men stopt het snel weer weg. Zeker een verspreking.

Paul Cliteur is visitor professor UC Hastings College of the Law in San Francisco.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden