Twistgesprek

'Patiënt, probeer niet elk medisch risico uit te sluiten'

Medische kosten rijzen de pan uit. Kostenbesparing is ook een verantwoordelijkheid van patiënten. Of is dat te veel gevraagd? Volkskrant-redacteur Henk Müller in een twistgesprek met Anton Smits.

Beeld anp

Patiënten moeten op medische kosten besparen. Klinkt sympathiek, maar hoe dan?
'Ik kreeg tien jaar geleden een licht hartinfact. Vanaf dat moment zou ik de rest van mijn leven een drietal medicijnen moeten slikken. Na een paar controles door de cardioloog, met elke keer weer een hartfilmpje, vond ik het een tamelijk zinloos ritueel worden. Dus ik vroeg of die controles niet net zo goed door een huisarts konden worden gedaan. De cardioloog vroeg me of ik soms niet tevreden was.

'Toen ik het hem uitlegde, zei hij dat de controles ook door de huisarts konden worden gedaan. Na weer een paar controles vroeg ik de huisarts of ik zonder die medicijnen zou kunnen, die trouwens ook bijwerkingen hadden. Hij zei dat dit een standaardbehandeling was en dat afwijken daarvan voor eigen risico zou zijn. We besloten tot een proefperiode van een jaar, en inmiddels gebruik ik vijf jaar geen medicijnen en de controles zijn gestopt. In plaats van hartpatiënt ben ik nu iemand zonder etiket en de kostenbesparing schat ik op vijfduizend euro.'

Maar voor hetzelfde geld krijgt u morgen weer een aanval. Geen medisch etiket, maar wel een zwak hart.
'Dat kan, maar dat is een afgewogen risico. Natuurlijk kan niet iedereen na een hartinfarct stoppen met medicijnen en controles. Maar door mijn werk weet ik dat de kans op een nieuw hartvaatprobleem binnen twee jaar 25 procent is, en als ik medicijnen gebruik 18 procent. Bloeddrukverlagende middelen, toch veel geslikt, doen de kans op zo'n infarct met drie procent dalen. Weegt dat op tegen de bijwerkingen, de controles, het medische circuit? Na twee jaar wordt de kans op een infarct alleen maar kleiner. Waarom dan doorgaan met slikken en controles? Soortgelijke afwegingen zijn er voor tia's en bronchitis.'

U vindt dat iedere patiënt de arts moet vragen of die medicijnen en controles wel moeten. Wie is er nou de dokter?
'Patiënten zijn steeds beter geïnformeerd. Ik schat dat drie van de tien patiënten stevig via internet voorgelicht langskomen. Dan zou je ook kunnen weten dat er tal van medische routines zijn waarvoor wetenschappelijk bewijs ontbreekt. Artsen schrijven een behandeling voor omdat ze nou eenmaal werken volgens hun protocollen. Dat is niet per se slecht, maar ook niet per se effectief. Daar kun je best vragen bij stellen. Of zoals een huisarts ooit wat cynisch zei: de helft van de klachten van patiënten gaat vanzelf over, aan de andere helft kun je niets doen. Aan dokters wordt nog een enorme macht toegeschreven. Artsen kunnen tegenwoordig ongekend mooie dingen doen, maar er zijn ook ongelooflijk veel beperkingen. Daar moet een patiënt zich van bewust zijn.'

Fijn, u en andere kritische patiënten besparen zo vast veel geld. Maar als het Radboudziekenhuis een state-of-the-art-scanner heeft die patiënten uit het hele land trekt, dan wil het OLVG in Amsterdam die ook. Dag besparingen.
'Dat is inderdaad een probleem, maar dat laat de individuele verantwoordelijkheid van patiënten onverlet. Een patiënt kan een specialist vragen of zo'n scan wel echt moet.'

Beter van wel meneer, om elk risico uit te sluiten.
'Je kunt en moet niet elk risico willen uitsluiten. Patiënten moeten bereid zijn een zeker risico te nemen. Dat bespaart niet alleen veel kosten maar is ook lonend voor de patiënt zelf. Minder last van bijwerkingen, minder last van schade die hij in het ziekenhuis oploopt, minder kans op een leven waarin ziekenhuis en dokter domineren. De prijs: een beetje meer risico op een iets latere diagnose van een ernstige ziekte waardoor de behandelingskansen een beetje kleiner zijn en de levensverwachting ietsje minder. Dat is een rationele afweging die je maakt in overleg met je arts.'

Ook maar niet meedoen aan testen op darm- of prostaatkanker?
'Iedereen moet die afweging zelf maken, maar ik vind van niet. Je hebt twee procent kans dat je aan darmkanker dood gaat en door zo'n onderzoek één procent. Ja, het aantal doden 'halveert', maar weegt dat op tegen de angst voor de ontdekking van een ongeneeslijke ziekte waarvan het uiterst onwaarschijnlijk is dat je die krijgt. De kans op dodelijke prostaatkanker is ook uiterst klein. Ik laat het niet testen.'

Het zou schelen als je voor elke scan of operatie een eigen bijdrage moet betalen. Dat bevordert kostenbewustzijn vast behoorlijk.
'Daar ben ik tegen, dat werkt een tweedeling in de hand tussen mensen die het wel en niet kunnen betalen. In de VS bestaat dat trouwens al: dat je een operatie voor bijvoorbeeld 80 procent vergoed krijgt. Ik vind dat onjuist.'

Maar de zorgkosten rijzen de pan uit. De marktwerking ten spijt.
'Gezondheid is niet te koop. Marktwerking kan goed zijn voor een beperkt aantal ingrepen voor wat meer concurrentie: ik denk aan staar- en heupoperaties. Al met al hebben we in Nederland helemaal niet zo'n slecht systeem, al is het behoorlijk ondoorzichtig. Ik zou bijvoorbeeld niet weten hoe je het geld dat je op de ziektekosten bespaart, kunt doorsluizen naar zorg waarop bezuinigd wordt. Dat zou wel moeten. Ik weet wél dat we doorgeschoten zijn in het idee dat voor elke klacht een medische behandeling beschikbaar moet zijn.'

Henk Müller is opinieredacteur van de Volkskrant.
Anton Smits (1947) studeerde psychologie in Nijmegen en promoveerde in de geneeskunde. Hij was sinds 1978 als hoofddocent verbonden aan de vakgroep huisartsgeneeskunde.

 
In plaats van hartpatiënt ben ik nu iemand zonder etiket en de kostenbesparing schat ik op vijfduizend euro
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden