Opinie Lonen in Europa

Pak schijnconstructies bij arbeidsmigratie aan

Reguleren van arbeidsmigratie lost niets op, betere lonen, huisvesting en arbeidsinspectie wel.

Onderdak voor Poolse werknemers in vakantiepark Noord-Riezen. Beeld Hollandse Hoogte / Koen Verheijden

In de campagnes voor de Europese verkiezingen is migratie een terugkerend thema. Met name de misstanden rond het aantrekken en huisvesten van arbeidsmigranten uit Oost-Europa krijgt veel aandacht. Vorige week kwamen wetenschappers, politici en vakbondsvertegenwoordigers samen in het Amsterdamse debatcentrum Pakhuis de Zwijger en spraken daar over de problemen door uitbuiting en (in sommige gevallen) verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt. Voor alle aanwezigen was zonneklaar dat deze kwestie onlosmakelijk verbonden is met nationale wetgeving en ondernemersstrategieën die gericht zijn op het laag houden van lonen, waar alle werkenden in kwetsbare posities op de arbeidsmarkt mee te maken hebben.

Vakbonden wijzen al tijden op de perverse effecten van regelingen zoals de Primarkpremie (LIV) de ET en de A1. Ooit werden ze ingevoerd om de toegang tot werk te vereenvoudigen, maar de praktijk wijst uit dat werkgevers de lonen kunstmatig laag houden omdat ze anders de subsidie, fiscale- of premievoordelen kwijtraken. Voor de LIV alleen is daar al jaarlijks 500 miljoen euro belastinggeld mee gemoeid.

Maar het zijn niet alleen de lage lonen waardoor veel werk voor Nederlanders onaantrekkelijk is. Onderzoeksjournalist Jeroen Bergeijk publiceerde een reportage in de Volkskrant over de arbeidsomstandigheden in een distributiecentrum van bol.com. De vaak geïsoleerde locatie, wisselende werkschema’s en de hoge werkdruk maken dit soort banen bijna ondoenlijk voor mensen met kinderen. Van Bergeijk sprak in De Zwijger over een jonge moeder die om half vier op moest staan om eerst haar kind bij haar moeder af te leveren teneinde om 7.00 uur op haar werk te kunnen zijn. Bijna geen enkele Nederlandse werknemer houdt het er dan ook langer dan een jaar uit. En als ze dat wel doen, hebben ze te maken met uitzendbureaus die dienstverbanden tijdelijk onderbreken om zo extra kosten die gemoeid zijn met de opbouw van rechten te ontlopen. U kunt zich de verontwaardiging hierover van onder meer Spaanse en Poolse werknemers voorstellen.

Kunstmatig lage lonen

Maar ook op Europees niveau wordt er geconcurreerd op loonkosten. Bijvoorbeeld door mensen naar Nederland te detacheren en het sociale zekerheidsloon zo laag mogelijk te houden met premievrije dagvergoedingen. Niet zelden gaat het daarbij om Nederlandse werkgevers, bijvoorbeeld in de transportsector en de scheepsbouw, die zich officieel in Bulgarije of Roemenië vestigen.

Kortom, er is de afgelopen jaren een kluwen van regelingen en praktijken ontstaan die, bedoeld of onbedoeld, lonen kunstmatig laag houden. In combinatie met de doorgeschoten flexibilisering van de arbeidsmarkt, maakt het dat allerlei soorten werk onaantrekkelijk is voor hier gevestigden. Voor Poolse en andere Oost-Europese arbeidsmigranten wegen de voordelen nog altijd op tegen de nadelen, zij verdienen hier soms vier keer meer dan in hun moederland. Deze veelal jonge mannen en vrouwen maken gebruik van hun recht om elders in Europa geld te verdienen en nemen de arbeidsomstandigheden voor lief. Zelfs als die gepaard gaan met exorbitante bedragen die door een aantal werkgevers en uitzendbureaus in rekening wordt gebracht voor huisvesting en vervoer van en naar het werk. Honderd euro per week voor een bed in een stacaravan, met drie anderen, onvoorspelbare roosters en onzekere inkomsten zijn eerder regel dan uitzondering.

Deze onwenselijke situatie kan alleen worden opgelost als politieke partijen en vakbonden samenwerken, zowel in de Tweede Kamer als in het Europees Parlement. Zeker ter linkerzijde. En uiteraard moeten zowel werkgevers als de uitzendbranche worden aangesproken op hun verantwoordelijkheid.

Paard achter de wagen

Eenzijdige en ogenschijnlijk logische oplossingen, zoals het reguleren van de binnen-Europese arbeidsmigratie, spannen het paard achter de wagen en pakken het werkelijk probleem van de kunstmatig lage lonen en extreme flexibilisering niet aan. Los van de genoemde misstanden zijn er tal van sectoren waar, ook als er meer betaald zou worden en omstandigheden verbeteren, eenvoudigweg te weinig nationaal aanbod van arbeid is. En om dat soort onevenwichtigheden in vraag en aanbod van arbeid binnen Europa tegen te gaan, is de vrijheid van personen binnen de EU nu juist in het leven geroepen.

Niet het reguleren van migratie is de oplossing, maar het ter verantwoording roepen van werkgevers en uitzendbureaus, en het wijzigen van nationale en Europese wetgeving die schijnconstructies en uitbuiting in de hand werken.

In plaats van alleen te kijken hoe het werk goedkoper kan, moet meer nadruk worden gelegd op het innoveren van werk, het verhogen van lonen en verbeteren van werkomstandigheden. Zodat ze weer voldoen aan de sociale standaarden die we hebben opgebouwd. En last but not least moet de positie van de zieltogende inspectie SZW worden versterkt.

Het zou mooi zijn als sociale partijen zoals de PvdA, SP of GroenLinks samen met anderen (zelfs VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff verklaarde onlangs dat werk gewoon goed betaald moet worden) één front vormen. De komende Europese verkiezingen vormen daarvoor een mooi startpunt.

Leo Lucassen,  Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis.

Imke van Gardingen, beleidsadviseur/jurist bij de FNV.

Alfred Kleinknecht,  emeritus-hoogleraar economie.

Linda Vermeulen, bestuurder Handel bij de FNV.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden