Overmorgen is vroeg genoeg voor uw pakketje

De moordende concurrentie van webwinkels veroordeelt oproepkrachten tot de uitzichtloze status van dagloners, of beter gezegd: nachtloners, signaleert Bernard van Praag.

Interieur van het distributiecentrum van bol.com. Foto ANP

Het NOS-journaal van 28 april bracht een reportage over de groei van het nachtwerk voor webwinkels. Wij profiteren allen van de opkomst van de webwinkels. Het is inderdaad reuze gemakkelijk om vanaf je laptop of via je mobieltje te kunnen winkelen op elk tijdstip van de dag en je keuze te kunnen maken uit een welhaast onbeperkt assortiment.

Omdat de webwinkels met elkaar concurreren op leven en dood , is één van de belangrijke parameters de levertijd. Wanneer webwinkel A twee dagen rekent tot aflevering en webwinkel B het in één dag klaarspeelt, is de keuze voor de klant niet moeilijk. Hij kiest voor B.

Bernard van Praag

Dit leidt echter, zoals wij zagen in de reportage, tot een enorme hoop nachtwerk in de sorteercentra waar vele werkers in geestdodende arbeid miljoenen pakjes inpakken, sorteren en klaarmaken voor verzending.

Bovendien blijkt de meerderheid van deze duizenden nachtwerkers te werken als oproepkracht zonder een vast dienstverband, zonder verzekering, pensioenopbouw en vaste werktijden. Velen horen pas enige uren vantevoren of ze die nacht kunnen worden ingezet.

De situatie van deze moderne dagloners, of beter gezegd nachtloners, is bedroevend en uitzichtloos.

Men zegt vaak dat het gaat om studenten, maar ook voor studenten lijkt me een dergelijke bijbaan niet gunstig voor hun studieresultaten en tijdig afstuderen.

Welk maatschappelijk belang is gediend met het toelaten van deze situatie die sterk doet denken aan de arbeidsvoorwaarden in de 19de eeuw? Wanneer ik mijn bestelling niet morgen krijg maar overmorgen, is er meestal geen enkel probleem. Aan deze beschamende en mensonterende situatie moeten wij niet willen meewerken; het is een uitwas van de vrije marktwerking. Kunnen wij er wat aan doen? Het antwoord is ja.

Wij zouden in de Arbeidstijdenwet deze vorm van onnodige nachtarbeid kunnen verbieden. Wanneer hierdoor voor de webwinkels een gelijk speelveld wordt geschapen, zal hierop geen concurrentie meer kunnen plaats vinden.

Of toch wel..? Inderdaad concurreren de Nederlandse webwinkels met buitenlandse webwinkels en wanneer daar het gebruik van nachtloners niet aan banden wordt gelegd, schieten we weinig op. De oplossing zal dus op Europees ­niveau moeten worden nagestreefd.

En hoe moet het dan met echt spoedeisende bestellingen zoals medicijnen? Inderdaad moeten er uitzonderingen mogelijk zijn, maar bij deze bestellingen die dan uitzonderlijk worden, past dan ook een uitzonderlijk expres-tarief.

Hetzelfde geldt voor de expresbestelling van brieven en postpakketten. Er zal natuurlijk altijd nachtarbeid nodig zijn, bijvoorbeeld voor de belevering van supermarkten, maar laten we deze nachtarbeid voor webwinkels die geen enkel maatschappelijke meerwaarde geeft afschaffen.

En wel zo snel mogelijk.

Bernard van Praag was universiteitshoogleraar Economie, Universiteit van Amsterdam.