ColumnAleid Truijens

Overal waar het woordje ‘excellent’ opduikt, moet je alert zijn. Ook in het onderwijs

null Beeld

Het is net als met die geurige Tasty Tom-tomaten. Of de ‘eetrijpe’ avocado’s. De namen benadrukken pijnlijk dat de gewone tomaat een smakeloze bleke pingpongbal is en dat je met de doorsnee avocado iemands hersenen kunt inslaan. Voor een eetbare salade moet je wel de duurdere varianten kopen.

Zo is het in het onderwijs ook. Overal waar het woordje ‘excellent’ opduikt, moet je alert zijn. Kennelijk is gewoon niet pluis.

Een paar jaar geleden deelde de overheid labels ‘excellent’ uit aan scholen die iets bijzonders deden – lang niet altijd de scholen die het beste uit leerlingen haalden. Aan universiteiten kun je excellentieprogramma’s volgen, bijlesinstituten doen graag ‘excellent’ in hun naam. En het wemelt van de cursussen voor wie een excellente leraar wil worden – wat dat ook precies is.

Waar excellentie het toverwoord wordt, is de kwaliteit die de meerderheid van de mensen krijgt voorgeschoteld ondermaats. Een treurige vaststelling. Het niveau in het gehele onderwijs een fractie optillen is veel moeilijker dan een paar paradepaardjes aanwijzen.

Ik las dat er een nieuwe hbo-master Excellent Teaching komt voor leraren in het basisonderwijs. De opleiding is ‘evidence informed’ – wat denk ik betekent dat de studenten iets leren over onderzoek en over wat bewezen werkt en wat niet – en wordt opgezet door leraren. Dat klinkt goed.

Deze master is jammer genoeg geen regulier, door de overheid bekostigd onderwijs; ze zal in 2021 door het Academica Business College worden aangeboden. Maar zo’n master is geen overbodige luxe. Het basisonderwijs zit te springen om leraren die iets van wetenschappelijk onderzoek weten; die begrijpen hoe je effectiever lesgeeft, kinderen optimale kansen biedt en iedereen op een aanvaardbaar niveau leert rekenen, lezen en schrijven – de drie grote problemen in het basisonderwijs.

Al in 2007 constateerde de Commissie Leraren onder leiding van Alexander Rinnooy Kan dat er sprake was van een ‘dubbel lerarentekort’: kwantitatief en kwalitatief. Er moesten meer academisch geschoolde leraren komen, ook in het basisonderwijs. Zij zouden een andere rol krijgen, wetenschappelijke inzichten op scholen verspreiden en toepassen. Ze zouden ook beter worden betaald.

Daar kwam weinig van terecht. Er kwamen ‘academische pabo’s’, mooie opleidingen die vwo’ers wisten te trekken die naast de pabo een universitaire bachelor volgden. Maar veel scholen zaten niet op hen te wachten. Veel afgestudeerden besloten na enkele jaren voor de klas toch maar door te studeren in pedagogiek of onderwijskunde. Hun expertise werd op basisscholen vaak niet benut. Dat bleek uit een enquête uit 2018, in het overheidsrapport Loopbaanpaden in het primair onderwijs. Slechts 39 procent vervulde een andere rol dan andere leerkrachten en 85 procent zag weinig doorgroeimogelijkheden. Om maar te zwijgen van hogere salarissen. Die kregen ze niet. Dat zou maar tot scheve gezichten leiden. Wat een gemiste kans.

Nu dus een nieuwe kans. Ik begrijp eerlijk gezegd niet waarom je op een gewone pabo – waar universitair geschoolde docenten werken – vrijwel niets leert over onderzoek en statistiek, over effectief en ineffectief onderwijs en interpretatie van cijfers over selectie en rendement. Dat is belangrijk voor leraren, ook al worden ze zelf geen onderzoeker.

Niet zo gek dat particulier onderwijs dat gemis signaleert. Basisscholen die kinderen serieus meer willen bijbrengen moeten voldoende kennis in huis hebben. Besturen doen er goed aan om gevarieerde teams samen te stellen, met hbo’ers, bachelors en masters, en leerkrachten te stimuleren om door te studeren. Geen gelijke monniken, geen excellente keurtroepen, maar uiteenlopende functies, rollen en salarisschalen. Zo voorkom je dat jong talent meteen weer ontgoocheld wegholt uit het onderwijs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden