COLUMNMartin Sommer

Over het merkwaardige gebruik om het slachtoffer de schuld te geven

Sinds de halsafsnijding van de leraar Samuel Paty heeft president Macron het aan de stok met de angelsaksische pers. Niet eens zozeer om zijn daden – hij sloot onder meer een radicale moskee – maar om zijn woorden. Al eerder zei Macron dat de islam wereldwijd in crisis is, en dat Frankrijk streeft naar een islam van de Verlichting. Na de recente aanslagen zei hij dat het ‘separatisme’ van de radicale islam moet worden bestreden.

Niets om van op te kijken, maar journalisten van The New York Times en de Financial Times schreven dat de president de islamangst aanwakkerde. De Engelstalige nieuwssite Politico had het over ‘de gevaarlijke religie van secularisme’. Macrons stoere woorden zouden vooral bedoeld zijn om Marine Le Pen de wind uit de zeilen te nemen. De president liet het er niet bij zitten, schreef een ingezonden stuk in de Financial Times en gaf een stekelig interview aan The New York Times. Volgens die krant belde de president zelf op uit zijn ‘gouden kantoor’, volgens de Fransen had de Times gewoon een interviewverzoek ingediend.

De Franse president Macron gaf een interview aan The New York Times. Volgens de krant belde hij zelf vanuit zijn ‘gouden kantoor'.Beeld AFP

Dat verschil is van belang, aangezien de veronderstelde presidentiële telefonade en brief weer nieuwe ophef brachten, ditmaal onder de Brusselse kaasstolp van diplomaten en journalisten. De EU is druk doende om de Hongaren en de Polen de oren te wassen, en nu gaat daar ineens de Franse president vanuit zijn gouden paleis de pers zitten koeioneren, was het idee. Het leek mij vooral huilie huilie-verontwaardiging, al was het maar omdat The New York Times meer macht heeft dan de Franse president. De perschef van het Élysée vond er dit van: ‘Het is alsof we op de rokende puinhopen van ground zero staan en dan te horen krijgen dat we er zelf om hebben gevraagd.’

Van de omdraaiing van dader en slachtoffer kreeg ook Nederland iets mee. Na de aanslagen in Frankrijk was er natuurlijk het manifest om belediging van de profeet strafbaar te stellen. In dagblad Trouw werd een Amerikaanse hoogleraar Franse geschiedenis geïnterviewd, die zei ‘dat de laïcité (de Franse scheiding van kerk en staat, MS) een excuus geworden is voor rassendiscriminatie’. Het is een mening.

Afgezien daarvan was de hooggeleerde nogal slordig in haar feiten, wat de krant op een gepeperde brief van de Franse ambassadeur Luis Vassy kwam te staan. Daarop voerde De Telegraaf een gesprek met de ambassadeur, dat werd gepubliceerd onder de kop ‘Jihadisten hebben ons de oorlog verklaard’. Voor degenen die willen weten wie nu eigenlijk wie bedreigt: sinds dat vraaggesprek kan de ambassadeur in Den Haag niet meer zonder bewaking over straat.

De Franse ambassadeur in Den Haag, Luis Vassy, kan niet meer zonder bewaking over straat.Beeld ANP

Vorige week vrijdag hielden de EU-ministers van Justitie een videoconferentie over de reactie van de 27 op de terreuraanslagen in Frankrijk en Oostenrijk. Die twee landen schreven een ontwerptekst, waarin het gezamenlijk voornemen werd uitgesproken om islamistische terreur te bestrijden en de buitengrenzen beter te bewaken. Het ontlokte de Brusselse nieuwssite Politico de opmerking ‘wie toch Donald Trump tot voorzitter van de EU heeft benoemd’.

Toen er een definitieve verklaring van de lidstaten kwam, was die zodanig verwaterd dat het woord ‘islam’ er nog net één keer in voorkwam. Maar ook deze tekst was Politico een gruwel, aangezien de begrippen migratie en terreur nog altijd samen op één papier stonden, ‘alsof die onderwerpen iets met elkaar te maken hebben’.

De waarheid is onaangenaam, maar het verband is er. De drie recente aanslagplegers in Frankrijk kwamen van buiten de EU; eerst de Pakistaanse messteker voor de deur van Charlie Hebdo, toen de Tsjetsjeense vluchteling die Samuel Paty onthoofdde, en tot slot de Tunesische moordenaar in de kerk van Nice, die was aangespoeld op het eiland Lampedusa en daar een papiertje had gekregen dat hij Italië moest verlaten. Dat had hij gedaan, richting Nice.

Wat deze aanslagen pijnlijk aan het licht brengen, is dat Europa er nog altijd niet in slaagt de grenzen te bewaken. In Brussel wacht een Europees migratiepact om te worden aangenomen. Met de maatregelen van dat pact was de Tunesiër opgepakt en gescreend, en had hij nooit kunnen doorreizen. Maar de lidstaten kunnen het nog altijd niet eens worden. De zuidelijke landen willen er niet aan, omdat ze bang zijn met migranten opgescheept te blijven die ze nu oogluikend doorsturen.

De Oost-Europeanen weigeren, omdat ze straks bij herverdeling hun portie asielzoekers moeten accepteren. Zo zit de boel muurvast en kunnen asielzoekers nog steeds doorreizen naar het land van hun voorkeur, bijvoorbeeld Nederland waar de azc’s weer zo vol zitten dat het COA (Centraal Orgaan Asielzoekers) deze week bij de gemeenten moest hengelen om nog eens vijfduizend plekken extra.

Premier Rutte sprak na afloop van een teleconferentie over ‘een laatste kans voor Schengen’.Beeld ANP

Macron wil nu dat het Schengenstelsel van open binnengrenzen ‘diepgaand’ hervormd gaat worden. Daarover ging de teleconferentie van vorige week waaraan ook Rutte meedeed, die na afloop sprak van ‘een laatste kans voor Schengen’. Bij de Europese Commissie wordt driftig gezwegen over het feit dat aan de noordgrens van Italië door de Fransen en Oostenrijkers permanent wordt gecontroleerd. Dat doen de Fransen al vijf jaar, sinds de aanslag op de Bataclan.

Macron heeft onlangs gezegd dat de meest elementaire plicht van een staat is zijn burgers te beschermen, anders gezegd de grenzen beter te bewaken. Ook al zou hij dat vooral hebben gezegd vanwege de hete adem van Le Pen in zijn nek, Macron heeft het grootste gelijk van de wereld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden