ColumnElma Drayer

Over culturele toe-eigening gesproken: Holocaust-vergelijkingen zouden per definitie taboe moeten zijn

Elma Drayer artikel column Beeld .
Elma Drayer artikel columnBeeld .

Niet toevallig schiet me de laatste tijd dikwijls de term culturele toe-eigening te binnen – net als wit privilege of institutioneel racisme rechtstreeks vertaald uit het Angelsaksische jargon. Misschien is het begrip wat minder bekend dan die twee, maar het verwijt kan je minstens zo duur komen te staan.

In haar boek Hallo witte mensen (2017) definieert Anousha Nzume culturele toe-eigening als ‘het klakkeloos overnemen van een gebruik, traditie, look, symbool, taal of een ander cultureel kenmerk van een gemarginaliseerde groep’.

Het gaat daarbij niet alleen om mode, haardracht, muziek of recepten. Een cisgender acteur bijvoorbeeld die de rol van een lhbti’er vertolkt, een schrijver die schrijft over werelden die hij niet uit eigen ondervinding kent, een vertaler die de tekst vertaalt van iemand met andere huidskleur – voor je het weet hangt de ­beschuldiging in de lucht.

De gedachte erachter: je mag geen goede sier maken met zaken die je niet uit eigen ervaring kent.

Pikant genoeg is er één voorbeeld van culturele toe-eigening dat nooit als zodanig te boek kwam te staan: de Holocaustvergelijkingen. Terwijl die toch al zo’n veertig jaar rondwaren – bij links, bij rechts, en bij alles daartussenin.

Zo mogen critici van de bio-industrie de parallel van oudsher wat graag trekken. Losjes spreken ze van ‘een grootschalige geïndustrialiseerde Holocaust’, noemen varkens ‘de Joden van de vleesindustrie’ of reppen onbekommerd van de ‘kippenholocaust’. Ook hun ideologische tegenvoeters kunnen er wat van. In 2019 vergeleek de voorman van Farmers Defence Force de situatie van boeren in Brabant met die van Joden onder het naziregime. (Hij was de volgende dag hartelijk welkom in het Torentje.) En al jaren beschouwen linkse activisten de Kristallnachtherdenking en de Dodenherdenking als uitgelezen momenten om aandacht te vragen voor kwesties die ze vele malen gewichtiger vinden. Zoals daar zijn: het Palestijnse vraagstuk, alledaags racisme of het Europese vluchtelingenbeleid.

Jews don’t count, zeg ik de Britse schrijver David Baddiel (nogmaals) na. Want nooit eens een betrokkene die denkt: hm. Misschien toch een tikje potsierlijk om het afgrondelijke leed dat Holocaust heet te adopteren ter onderstreping van mijn eigen gelijk. Misschien toch een tikje onkies om mijn maatschappelijke onvrede op één lijn te stellen met een tot in de puntjes voorbereide massamoord op een complete bevolkingsgroep. Misschien toch een tikje krenkend voor het handjevol nabestaanden en nazaten dat daar nog steeds de gevolgen van ondervindt.

Als er al protesten rijzen tegen Holocaustvergelijkingen, dan doorgaans alleen van Joodse organisaties. Maar waarom eigenlijk? Ze zouden per definitie taboe moeten zijn.

Zover zijn we vrees ik nog lang niet. Wat heet. De coronacrisis zorgde voor een geheel nieuwe golf, niet weinig aangemoedigd door die dansleraar uit Rotterdam. Vorig jaar zomer al bestond hij het de mondkapjesplicht te vergelijken met de Jodenster, de minister van Justitie een nazi te noemen en te zeggen dat coronavoorlichting op scholen hem deed denken aan de Hitlerjugend. Niet verwonderlijk dat er tegenwoordig geen antivaxers­demonstratie voorbij gaat zonder verwijzingen naar de Holocaust.

De ventjes van Forum namen op hun beurt de retoriek integraal over. Kamerlid Pepijn van Houwelingen vergeleek de quarantaineplicht met anti-Joodse maatregelen onder de bezetting, zijn fractiegenoot Gideon van Meijeren het coronapasje met een idem persoonsbewijs: misschien niet precies hetzelfde, maar er was wel sprake van ‘een glijdende schaal’. En hun voorman? Thierry Baudet weet na elk nieuw incident niets beters te doen dan als een krijsende kleuter om zich heen te slaan.

Dit weekend ging er maar weer eens een brief van vijf Joodse organisaties naar de Tweede Kamer. ‘Wij mengen ons niet in de discussie over het al dan niet vaccineren, maar roepen u allen op zich te keren tegen elke misplaatste vergelijking tussen de situatie van toen en die van nu. (…) Als volksvertegenwoordiger heeft u een voorbeeldfunctie. Wij verzoeken u met klem uw verantwoordelijkheid te nemen.’

Of het daardoor komt, weet ik niet. Maar dat enkele ministers en Kamerleden woensdag bij de Algemene Beschouwingen hun wrevel over het gebazel van Forum niet langer verborgen hielden zag ik met welgevallen aan. Nu de rest van Nederland nog.

Elma Drayer is neerlandicus en journalist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden