Column Martin Sommer

Over anderhalf jaar verkiezingen. Op naar het volgende asielpardon.

De blaadjes vallen, iedereen is terug van vakantie en de griepprik komt eraan. Gewoontegetrouw begint in de herfst ook het asieldebat, met het verwijt dat Nederland zich te weinig inspant voor de vluchteling. Tijd voor wat nuchtere opmerkingen aan de hand van drie stellingen.

1. Nederland moet meedoen met het Frans-Duitse initiatief om bootvluchtelingen op te nemen.

Nee hoor. Woensdag gaat staatssecretaris Broekers-Knol naar Brussel om te zeggen dat wij die beker voorbij laten gaan. Ze heeft gelijk. Even opfrissen: na de zomer hebben Frankrijk en Duitsland de handen ineen geslagen om een kwart van de migranten toe te laten die door hulporganisaties voor de kust van Libië zijn opgevist. Italië neemt 10 procent. De rest moet worden herverdeeld onder lidstaten die vrijwilligen.

Staatssecretaris Ankie Broekers-Knol wil niet dat de taxi-diensten van hulporganisaties op de Middellandse Zee worden beloond. Beeld Freek van den Bergh

Dat voornemen kwam nadat het schip Sea Watch 3 bijna drie weken had rondgedobberd omdat geen land de 42 bootmigranten wilde opvangen. Nederland kreeg een dringend verzoek van de toenmalige Italiaanse minister Salvini om de opvarenden op te nemen, aangezien de Sea Watch onder Nederlandse vlag vaart. Broekers schreef hem in een stevige brief dat Nederland alleen serieuze asielzoekers wil hebben en dat het doorsturen van kansloze migranten ‘het verspillen van moeite en belastinggeld is’.

Matteo Salvini vroeg Nederland migranten over te nemen. Beeld REUTERS

Tweede argument van het Nederlandse nee tegen het Frans-Duitse voorstel: Broekers wil niet dat de taxi-diensten van hulporganisaties op de Middellandse Zee worden beloond. Daar denkt Sea Watch anders over, dat zegt alleen mensen in nood te helpen en ontkent contact met mensensmokkelaars te onderhouden. Het maakt niet uit of Sea Watch dit ontkent, aldus Broekers. Hulpverleners zoeken systematisch de zee af naar vluchtelingen, die dit weten en verwachten dat ze zullen worden opgepikt.

Tegenwoordig zijn mensensmokkelaars zeer professioneel. Ze geven de bootmigranten een mobiel mee met een app waarop ze de positie van alle schepen in de buurt kunnen localiseren. Met een tweede app, die Alarmphone heet, kunnen ze hulporganisaties oproepen die in de omgeving rondvaren. Die app wordt beheerd onder de noemer ‘freedom of movement for all’. Dat zegt voldoende over de motieven van de hulpverleners.

2. Nederland is in gebreke tegenover de arme Grieken en moet meer vluchtelingen overnemen.

Nee hoor. Nederland heeft zich netjes gedragen en al meer asielzoekers opgenomen dan zou moeten. Het is waar dat het eiland Lesbos en dan vooral het kamp Moria overvol zijn. De omstandigheden zijn beroerd en in een voorziening voor drieduizend mensen zitten nu meer dan twaalfduizend migranten. De oorzaak daarvan is niet dat Europa zijn voornemens niet nakomt. In 2015 beloofde Den Haag bijna negenduizend asielzoekers van de Grieken over te nemen. Dat cijfer wordt door activisten en journalisten nog altijd herhaald. Maar toen kwam begin 2016 de Turkije-deal, en luidde de nieuwe afspraak dat alle migranten eerst naar Turkije zouden worden terug gestuurd. Daar moesten ze worden gescreend en vervolgens zouden de EU-landen zich ontfermen over de kansrijken.

Het reddingsschip Sea Watch 3 Beeld Reuters

Daar kwam niets van terecht omdat de Grieken vrijwel niemand terugstuurden naar Turkije. De Syriza-regering deed het niet omdat ze terugsturen rechts vond, omdat ze de Turken haatte en omdat een overvol kamp Moria een mooi drukmiddel tegen de EU was. Volgens de Europese Commissie waren er tot maart 2019 niet meer dan 2441 bootmigranten naar Turkije teruggestuurd. Nederland had twee jaar eerder, in 2017, al ruim 1700 mensen laten overkomen, ruimschoots zijn deel dus.

3. De wachttijden bij de immigratiedienst IND lopen zodanig op dat asielzoekers langer dan een jaar duimen zitten te draaien.

Dat klopt, maar ligt niet zozeer aan de slechtheid van de IND. Denk aan het interview met politiechef Akerboom in de krant van donderdag, die klaagde over de wispelturige politiek. Net als de politie, moest de IND een paar jaar geleden mensen ontslaan omdat het aantal asielzoekers sterk terugliep. Intussen neemt het aantal weer behoorlijk toe. Vorig jaar waren er twintigduizend asielzoekers en nareizigers, dit jaar beloopt dat aantal vijfentwintigduizend.

Die moeten allemaal gehoord worden en kunnen bij afwijzing in beroep, en daarna een nieuw asielverzoek indienen. Nog steeds wagen kansloze asielzoekers telkens weer een nieuwe poging. Een paar weken geleden hield de politie bij toeval een Afrikaan aan die zat te bellen op de fiets. Hij bleek al jaren illegaal in Nederland te verblijven, nadat hij eerder in alle toonaarden was afgewezen. Vorige week stond het vliegtuig klaar om hem terug te brengen naar Afrika, toen hij zijn vinger opstak en weer een asielverzoek indiende. Vliegtuig afbesteld.

Als de wachttijden te lang worden, moet de staat de asielzoeker een dwangsom betalen. Dat kan een bedrag zijn van duizenden euro’s per persoon, voor een asielzoeker al gauw een jaarsalaris. In 2018 moest ruim een miljoen aan boetes worden uitgekeerd, voor dit jaar dreigt dat op te lopen tot vijf miljoen. De IND is dus niet in staat om de achterstanden in te halen. Er komen weer asielzoekers bij, de zaken worden ingewikkelder aangezien ze uit steeds meer verschillende landen afkomstig zijn. Ze blijven doorprocederen. En er gaan er nog altijd heel weinig terug. Het systeem loopt vast en er zijn over anderhalf jaar weer verkiezingen. Op naar het volgende asielpardon.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden