ColumnKustaw Bessems

Ouders, leraren, trakteer deze verkiezingsdag op taart

null Beeld

Het zijn geen beste tijden voor de democratische rechtsstaat. ‘De verdedigers van de democratie leden zware, nieuwe verliezen in hun strijd tegen autoritaire leiders’, waarschuwde deze week Freedom House, de organisatie die dat al bijna een halve eeuw bijhoudt. Voor het vijftiende jaar op rij rukte de tirannie verder op.

In India en Turkije holde het achteruit met de vrijheden. De VS vielen onder Trump weg als leider van de democratische wereld en de democratie in dat land zelf lijkt instabiel. Intussen was de kwalijke invloed van reuzedictatuur China bijzonder groot. Met desinformatie, door vrijheden in Hongkong te vermorzelen en via posities bij de VN.

Het was ook de week waarin bekend werd dat onder Nederlandse scholieren in de tweede klas van de middelbare school 35 procent niet weet of we in een democratie leven. Of zelfs denkt van niet. Op het vmbo is het 50 procent. Nog niet de helft van alle leerlingen vindt democratie belangrijk, op het vmbo slechts eenderde.

Dat kun je relativeren. Democratische waarden als vrijheid en gelijkheid worden wél onderschreven. En zijn jongeren op die leeftijd niet begrijpelijkerwijs met heel andere dingen bezig? Maar kom op, een flauwe notie hadden ze ergens moeten meekrijgen. Ouders en leraren hebben het hier simpelweg nauwelijks met ze over.

Bovendien scoren Nederlandse jongeren al jaren slechter dan leeftijdgenoten in vergelijkbare landen. En opvallend: de kloof tussen leerlingen op hogere en lagere opleidingen is bij ons enorm. Het karige beetje maatschappijleer dát in de hoogste klassen van de middelbare school wordt aangeboden, gaat naar degenen die dat het minst nodig hebben. Nederland, het land waar we het kennelijk prima vinden dat de mensen met de fraaiste diploma’s beslissen voor de rest.

Onze scholen lopen ook hopeloos achter met burgerschapsonderwijs. Een nieuwe wet moet hen dwingen om daar meer aan te doen en gelukkig, zou je zeggen. Maar lees alle adviezen, Kamerverslagen en kritiek uit het veld en de moed zinkt je in de schoenen: hoe een simpel, broodnodig idee om zeep kan worden geholpen.

Links wil met de wet in de hand de christenen de moderniteit in sleuren, rechts de moslims. In het bijzonder onderwijs reageren ze allergisch: tast dit hun vrijheid van denken niet aan? Adviseurs zeuren dat niet tot achter de komma ‘kerndoelen’ en ‘eindtermen’ zijn gesteld.

Allemaal scherpslijperij over finesses, terwijl de basis niet op orde is: er groeien jongeren op die niet eens weten of Nederland een democratie is.

Wet of niet, elke docent kan zorgen dat geen kind groot wordt zonder een paar eenvoudige principes ingeprent te krijgen. Dat in Nederland burgers hun bestuur kiezen. Dat de meerderheid rekening houdt met de minderheid. Dat je naar een eerlijke rechter kunt bij een probleem. En dat je ook beschermd bent tegen de overheid als juist die zich misdraagt. Dat dat samen met een moeilijk woord democratische rechtsstaat heet. En dat het heel bijzonder is dat we die hebben, want vroeger was dat niet zo en in een steeds groter deel van de wereld ook niet. Dat het iets is om als Nederlander trots op te zijn en dankbaar voor te zijn en dat we er heel goed voor moeten zorgen.

Bij Trouw, waar ik vroeger werkte, heb ik de in 2010 overleden politiek commentator Willem Breedveld nog meegemaakt. Op verkiezingsdag trakteerde hij thuis op taart om het feest van de democratie te vieren. Dat lijkt me een laagdrempelige en doeltreffende vorm van burgerschapsonderwijs waar elk gezin, elke school deze komende verkiezingen al mee kan beginnen.

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Op 17 maart kiezen we een nieuwe Tweede Kamer. Op deze pagina leest u onze lijsttrekkersinterviews, vindt u onze analyses van de partijprogramma’s en kunt u onze stemwijzer doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden