Rondvraag

'Ouders hebben geen benul wat ze kinderen bijbrengen'

Richard Nieuwenhuizen, een enthousiaste voetbalvader, werd afgelopen zondag zodanig gemolesteerd dat hij gisteren aan zijn verwondingen overleed. En dus laait de discussie over agressie in het voetbal weer op, nadat eerder dit jaar al een toeschouwer dood werd geschopt door een speler uit het amateurvoetbal. Zijn agressie en voetbal onlosmakelijk met elkaar verbonden? Valt voetbalbond KNVB iets te verwijten? Een rondvraag.

Het terrein van sv Nieuw Sloten, gisteren.Beeld anp

Koen Breedveld, directeur van het Mulier Instituut, dat onderzoek doet naar sport en de rol van sport in de samenleving:
'Voetbal stimuleert je het maximale uit jezelf te halen, dat gaat gepaard met emoties en strijd. Maar anders dan een straatgevecht, is de code van sportiviteit dat je die emoties kanaliseert en je je leert te beheersen. In een samenleving waarin dat kanaliseren minder gebeurt, zullen dit soort incidenten ook in het voetbal voorkomen. Er komen zaken de sport binnen die je er niet in wilt hebben.

Onze natuur is dat we ons niet beheersen; als je een kind van 3 speelgoed afneemt, zal het gaan huilen. Onze cultuur is dat we onze woede wel leren beheersen. Het is onderdeel van het spel dat je leert omgaan met frustraties, en ze niet botviert. Maar kijk bijvoorbeeld naar het aantal televisieprogramma's alleen al waarin niet geschuwd wordt dat je primair reageert, of het zelfs wordt gestimuleerd. Mensen gaan vaker over grenzen heen. En vergeet niet: er worden elk weekend 32.000 voetbalwedstrijden gespeeld hè.

De KNVB is de hoeder van de sport, en je kunt een discussie voeren over hoe er dit weekend in dit specifieke geval is gereageerd misschien, maar voor mijn gevoel is de club echt bezig een eigen verantwoordelijkheid te nemen. Door met vrijwilligers te spreken, door programma's aan te bieden over hoe de sport veiliger kan en de beoefenaars minder agressief worden. De KNVB is een van de voortrekkers geweest van Samen naar een veiliger sportklimaat, een programma van meer bonden en NOC*NSF.

De nadruk komt al snel te liggen op sanctioneren, zeker bij dit soort incidenten. Terwijl we weten uit onderzoek dat je snel en resoluut moet straffen, maar dat dat de problemen niet wegneemt. De voetbalbond pleitte bijvoorbeeld voor levenslange schorsing, maar dat is later teruggetrokken. Dat werd uitgelegd als dat de KNVB zwichtte onder druk van verenigingsbestuurders, maar dat is te negatief, vind ik. De verenigingsbestuurders moeten het beleid uitvoeren, die zitten ook met de handen in het haar. Het is aan de KNVB, de verenigingen en de gemeentes om dit probleem op te lossen, samen.'

Het clubgebouw van sv Nieuw Sloten in Amsterdam.Beeld anp

Herman Sandman, schrijver van de verhalenbundel De dronken rechtsbuiten en andere helden uit het amateurvoetbal:
'Of voetbal zonder geweld een illusie is? Het zou niet zo moeten zijn, maar misschien is dat wel het geval. Voetbal is een afspiegeling van de samenleving, die samenleving wordt in het voetbal uitvergroot. Voetbal is de voorpost van de veranderende normen en waarden in de samenleving. Het is een echte volkssport, met turnen en ballet komen dit soort excessen minder voor.

In het uitgaansleven sloeg je elkaar vroeger ook wel eens op de bek en dronk je daarna een biertje. Nu zie je steeds vaker dat mensen er een glas bij pakken en daarmee gaan slaan. Schoppen op het hoofd wordt ook steeds gebruikelijker. Het trieste is dat het me niet verbaast wat er is gebeurd.

Als ik kijk naar een programma als VI zie je ook dat de normen en waarden steeds meer vervagen. Johan Derksen, René van der Gijp en Wilfried Genee schelden elkaar uit voor van alles en nog wat, en Hans Kraay gaat ondertussen ook nog even los. Deze mannen hebben natuurlijk wel een voorbeeldfunctie. Ik weet heus wel dat een voetbalprogramma en een paar doorgedraaide tieners niet te vergelijken zijn, maar de voetbalwereld is een kleine wereld. Iedereen kijkt naar elkaar. Van der Gijp houdt bijvoorbeeld hele referaten over de vierde man. Dan wordt zo iemand wel op de kaart gezet. Niet dat dat een vrijbrief is om iemand dood te schoppen, maar er wordt wel een bepaald sfeertje geschapen.

De KNVB moet keihard straffen, zij moet een voortrekkersrol spelen. Deze jongens moeten levenslang worden geschorst. Ik weet niet waarom ze door het lint zijn gegaan maar wie zegt dat ze het over drie jaar niet nog een keer doen. '

Tom Fresen, voorzitter van voetbalvereniging T.O.S. Actief in Amsterdam (ongeveer 600 leden). De vereniging besloot alle wedstrijden van dit weekend af te zeggen.
'Voetbal is een contactsport, daarbij hoort emotie. Maar dit soort dingen, dat een goedwillende vader zo wordt mishandeld, heeft niets met voetbal te maken. Dit is absurd. We hebben alle wedstrijden afgezegd om een signaal af te geven, en stelling te nemen tegen geweld. Tot dusver heb ik nog geen geluiden van andere clubs gehoord dat ze ook zoiets van plan zijn, maar we krijgen veel sympathie. Het zou me niets verbazen als heel Amsterdam, of zelfs heel het land op zwart zou gaan.

In Amsterdam hebben we een convenant gesloten over voetbalgeweld, waarbij er een meldingsplicht geldt, maar dat is eigenlijk een papieren tijger. Het is lastig doorpakken voor de KNVB. Terwijl het daar nu echt tijd voor is. De bond heeft te lang sommige clubs de hand boven het hoofd gehouden. Ik ken Nieuw Sloten, de club van de mishandelende jongens, niet goed genoeg, ik weet niet of het bestuur hier iets mee te maken heeft.

Hoe ernstig zo'n incident ook is, het is ook een moment voor bezinning, een moment waarin we ons moeten realiseren dat we echt werk moeten maken van het uitbannen van dit soort agressie. Het is zo'n mooi spelletje, zo'n mooie sport. En zo'n brede sport ook, met alles wat daarbij hoort. Maar dit incident is nu gekoppeld aan voetbal, dat betekent niet dat het ook bij voetbal hoort.'

Beeld anp

Poul Annema schreef in bijna twintig jaar lang als sportverslaggever voor de Volkskrant over onder meer amateurvoetbal:
'Agressieloos zal voetbal nooit worden, maar dit is van een andere dimensie. Ik sta al heel wat jaren langs de lijn, als vader, als grootvader en als verslaggever, en ik heb ook wel eens een opstootje gezien. Ik heb ook wel eens een vechtpartij gezien. Maar tegen hoofden schoppen, dat gebeurde vroeger niet.

Mijn kleinzoon voetbalt, en ik sta elke zaterdag te kijken. Ik verbaas me vooral over het chagrijn van de mensen langs de kant. Mensen die zich ergeren aan alles, en niet eens durven te genieten van het spel, en van het plezier dat de kinderen in de sport hebben. Er is maar één aandachtspunt: de scheidsrechter en wat hij fout doet of niet. Dat begint al heel jong, merkte ik toen ik zelf ging vlaggen toen mijn kinderen de leeftijd hadden dat ze gingen voetballen. Je weet niet wat je overkomt, het is ongelooflijk wat voor verwensingen je naar je hoofd krijgt. En dan hebben we het al over de allerkleinsten hè. De scheidsrechter hoort bij het spel, en zou veel meer als onderdeel gezien moeten worden. Houd ze weg bij de discussie. Ouders hebben geen benul van wat ze hun kinderen bijbrengen.

De bond stelde vlak na het incident dat het de goede kant op gaat voor wat betreft agressie op het veld. Of dat nou zo is of niet: dat is natuurlijk een verkeerde reactie. Je moet als bond voor je sport staan, en niet op zondagavond zeggen dat het kantoor gesloten is en dat de clubs maandag pas aan de beurt zouden zijn.

Op alle gebieden speelt dit. Van juichen tot overtredingen: je wilt niet weten hoe snel dat wordt overgenomen door de jeugdteams. Ik kijk voor wat regels betreft naar rugby: daar is heel snel duidelijk gemaakt aan publiek en spelers dat dit niet kan. Er is wel eens een bloedneus, natuurlijk, maar men respecteert de regels en de scheidsrechters. Dat zou in het voetbal ook moeten.'

Het terrein van S.C. Buitenboys, waar de grensrechter werd mishandeld.Beeld anp

Huub Bellemakers is amateurscheidsrechter en schreef een opinieartikel over deze kwestie voor DeJaap:
'Er kan zeker minder geweld plaatsvinden op het voetbalveld. Denk bijvoorbeeld aan harder straffen. Maar iets anders dat goed zou kunnen werken is dat net als bij hockey iedereen vanaf de jeugd een keer moet fluiten. Op het moment dat dat gewoon is, is dat toch anders omdat je als voetballer dan denkt: ik kan daar volgende week ook staan met m'n fluitje. De KNVB heeft hier geen hard beleid in.

Of de KNVB heeft gefaald? Ja, ze zeggen we zijn heel druk bezig, maar ze reageren alleen bij grote incidenten. Intimidatie van de scheidsrechter is een structureel probleem waar ze niets aan doen. Natuurlijk gaat het hier om 16-jarige jongens, die zijn per definitie idioot, maar de KNVB straft ze nu voor maar 2 a 3 jaar. Ik kan me best voorstellen dat dit soort jongens op hun 25ste heel anders zijn en dat ze dan een kans moeten krijgen om terug te keren op het voetbalveld, maar je moet ze wel levenslang voorwaardelijk straffen.

In praatprogramma's wordt heel erg ingezoomd op fouten van de scheidsrechter. Toch maakt een scheidsrechter in een wedstrijd minder fouten dan een speler als Lionel Messi. Er heerst een cultuur waarbij het normaal is tegen de scheidsrechter in te gaan. Het is nogal makkelijk om iets zes keer terug te kijken en dan te zeggen dat de scheids het verkeerd heeft gezien. Vaak kennen dit soort analytici, of coaches, zelf de spelregels helemaal niet. Daarom pleit ik ervoor dat iedereen in de voetbalwereld verplicht een scheidsrechterscursus volgt en regelmatig een wedstrijd fluit.

Zelf heb ik anderhalf jaar geleden tijdens een amateurwedstrijd een kopstoot van een 40-jarige man gekregen. Hij is toen 17 maanden geschorst en loopt nu weer op het veld rond. Als nu een speler agressief wordt, terwijl ik aan het fluiten ben, schiet dat soms wel door mijn hoofd.'

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden