Ouderen moeten hun plaats in de maatschappij terugeisen

Hoeveel talent en ervaring zet je bij het grof vuil, door ouderen te discrimineren op de arbeidsmarkt.

Senioren aan het nordic walking in Nijmegen, 2007. Beeld Jiri Buller

Je kunt geen krant openslaan of tv aanzetten of er is wel iets te lezen of te zien over 'het ouderenprobleem'. Dat kan over van alles gaan: pensioenen, de AOW-leeftijd, ziekte, eenzaamheid, aangepast wonen, waardig ouder worden of euthanasie. Alleen maar kommer en kwel, ouderen lijken wel een oudtestamentische plaag.

Als je naar de cijfers en onderzoeken kijkt, zie je veel minder problemen. Daaruit blijkt namelijk dat Nederlandse ouderen best tevreden zijn met hun leven. Gevraagd het een cijfer te geven, geven ze het een 8. Pas aan het eind van hun leven gaat dit cijfer iets naar beneden.

Heel begrijpelijk dat men wel gelukkig is, want ouderen hebben er veel gezonde en welvarende levensjaren bij gekregen, mannen worden nu gemiddeld 80 en vrouwen 84 jaar. Als men de 65 al bereikt heeft, liggen de verwachtingen nog beter, dan worden mannen 83 en vrouwen 86 jaar. Plotse dood door een hartinfarct op 50-jarige leeftijd is met 90 procent gedaald en het risico op 70-jarige leeftijd dementie te ontwikkelen is met 30 procent afgenomen.

Toch wordt vaak gezegd dat Nederlanders steeds ongezonder worden. Dat is vreemd en in tegenspraak met het feit dat ze steeds ouder worden. Misschien wordt die verkeerde indruk gewekt doordat dokters mensen eerder 'ziek' verklaren, dat wil zeggen dat ze een afwijking constateren. Maar juist daardoor wordt er, veel meer dan vroeger, op tijd behandeld, waardoor toekomstig onheil wordt voorkomen. Preventie loont. Dat de kosten in de gezondheidszorg stijgen is niet toe te schrijven aan het ouder worden van de bevolking, maar veel meer aan het feit dat wij allemaal, van jong tot oud, meer kwaliteit eisen, terwijl pillen, dokters en ingrepen steeds duurder worden.

Wie je in al het gekrakeel over 'het ouderenprobleem' vrijwel niet hoort, zijn de ouderen zelf. Het gaat over hen, maar meestal zonder hen.

Wat wij weten uit onderzoek en interviews is dat er één ding is waarmee vrijwel elke oudere tot zijn grote ongenoegen te maken heeft en dat is uitsluiting. Dat is het échte probleem van de oudere, waarover hij veel bozer is dan over het inleveren van een tientje op zijn pensioen. Discriminatie op basis van leeftijd.

Waar komt die uitsluiting vandaan?

Klaarblijkelijk doen grijze haren iedereen denken aan de eindigheid van het leven en die boezemt angst in. Dus: wegschuiven die ouderen, zo ver mogelijk buiten het gezichtsveld. Arts/schrijver Bert Keizer (69) vindt dit 'normaal' gedrag, gewoon 'een kwestie van biologie'. 'Ook oude chimpansees worden door hun jongere soortgenoten niet als lieve opa en oma behandeld, niets ervan, weg met die oude chimpies', zegt hij in interview in het maandblad ZIN.

Als dat zo is, moet er maar eens stevig aan die houding geschaafd worden, zoals aan meer 'natuurlijke afwijkingen', zoals slechte ogen (bril), slechte oren (gehoorapparaat) en een hazelip (operatie). Een goed initiatief om de kloof oud/jong te verkleinen: studenten die in verzorgingstehuizen, waar veel kamers leeg staan, gratis mogen wonen, in ruil voor hand- en spandiensten aan hun bejaarde buren. Iedereen blij.

Een schrijnend voorbeeld van het verdwijnen van ouderen is te zien in de Tweede Kamer, waar toch een afspiegeling van de bevolking zou moeten zitten. In de jaren zestig zaten daar nog volop zestigers, zeventigers en zelfs een tachtiger (de SGP'er dominee Zandt), tegenwoordig moeten we het doen met een tiental zestigers met als oudsten twee 66-jarigen.

Ouderen moeten hun plaats in de maatschappij terugeisen. Dat hoeft niet per se met gebalde vuist op het Malieveld, maar meer strijdlust en een vechtershouding zijn wel nodig. Daarbij kunnen ze een voorbeeld nemen aan feministen uit de jaren zestig en zeventig. Ook toen werd er een grote bevolkingsgroep gediscrimineerd. Vrouwen kwamen er in die jaren nauwelijks aan te pas in de maatschappij. Hun natuurlijke bestemming was het moederschap, hun enige recht was het aanrecht. Betaald werk was voor hen niet weggelegd. Integendeel, dat was volstrekt ongepast omdat ze daarmee de arbeidsplaatsen van (jonge) werkloze mannen zouden inpikken.

Feministe en wetenschappelijk medewerkster aan de Universiteit van Amsterdam Joke Smit schreef in 1967 haar pamflet Het onbehagen bij de vrouw. Ze ging daarin fel te keer tegen deze discriminatie, waarbij ze de nadruk legde op de enorme verspilling van vrouwelijk talent.

Hetzelfde kun je zeggen van de discriminatie van ouderen. Hoeveel talent en werkervaring zet je bij het grof vuil door ouderen weg te werken uit de maatschappij? Het is opmerkelijk hoe je in Joke Smits verhaal de woorden 'man' en 'vrouw' zonder enig probleem kunt vervangen door 'jong' en 'oud', zonder dat de tekst onbegrijpelijk wordt. Integendeel, er verschijnt daardoor een eigentijds verhaal, dat heel bruikbaar is voor ouderen, die anno 2017 hun recht op een plaats in de maatschappij terugeisen.

Rudi Westendorp is schrijver van het boek Oud worden zonder het te zijn.

Cisca Dresselhuys is schrijfster van het boek Drukker dan ooit, verhalen van doorwerkende gepensioneerden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden