ColumnMarcia Luyten

Oude banen in fossiele industrieën zijn dingen die voorbijgaan

Een van de boegbeelden van het klimaatonderzoek tuimelde vorige maand op Groenland een gletsjerspleet in. Konrad Steffen was onder de poolwetenschappers van het kaliber Messi, decennia een topspeler, een van de eersten die waarschuwden voor de alsmaar hogere versnelling waarin de poolkappen smelten. Nog geen maand na zijn dood brak op Groenland een immense ijsvlakte af.

Covid-19 is in vrijwel alle opzichten een verhaal van ellende, behalve dan dat ene lichtpuntje. Het virus biedt een uitzonderlijke kans. Met de miljarden om werkgelegenheid te redden, kunnen we misschien ook de opwarming remmen en de planeet redden – al klinkt dat wat bombastisch. De economie van de toekomst kan nu worden gebouwd.

Dat doet Frankrijk met 30 miljard covidgeld voor verduurzaming. Duitsland overtoept met 130 miljard (!) euro. Duitse regeringspartijen zijn het eens over CO2-vrije fabrieken op waterstof, elektrische auto’s en hogesnelheidstreinen. De Europese Commissie is niet minder ambitieus met haar Green Deal, waarmee ­Europa voor 2050 klimaatneutraal moet zijn gemaakt. Nederland praat vooral over ‘duurzaam’, althans een beetje. Eerst heel lang aan klimaat­tafels. Toen ­Urgenda de staat daagde voor het verzaken van zijn zorgplicht voor de burger door CO2-uitstoot onvoldoende terug te dringen, procedeerde de staat jarenlang en tot aan de Hoge Raad tegen het vonnis. (Je zou haast denken dat staat en burger tegengestelde krachten zijn of vergeten dat de eerste gezag uitoefent namens de tweede).

Minister Wiebes sprak in april over ‘green recovery’ na corona. Voor het Nationale Groeifonds dat het ­kabinet presenteerde voor Prinsjesdag, blijkt het woord ‘duurzaam’ de blinde darm. De bijbehorende ­Kamerbrief behandelt het als appendix, een aanhangsel zonder veel functie waaraan nu eenmaal lippendienst moet worden bewezen.

Het woord ‘groene’ valt een keer, in combinatie met ‘leefomgeving’. Het Groeifonds toont geen spoor van de stuwende kracht die voor zo’n transitie onmisbaar is. Het is zoeken met de loep naar woorden die wijzen op iets als een economie van de toekomst. Ergens staat: ‘inspelen op maatschappelijke transities’ en wel om een ‘groeisprong’ mogelijk te maken. Het woord ‘duurzaam’ valt soms in de slotzin van een alinea – de appendix. En, naar goed gebruik in de polder, is de betekenis ervan niet altijd eenduidig, zoals in: ‘een brede agenda om ons duurzame verdienvermogen op de lange termijn te versterken.’

Wie wil, leest ‘duurzaam’ als: een robuust verdienvermogen, iets dat even meegaat. Niks over vergroening. Geen woord over de op exploitatie gebaseerde economie die haar einde nadert. Over oneindige groei als probleem in plaats van oplossing. Niks over de kringloopeconomie waar ook Nederland zich naartoe moet investeren, juist nu tientallen miljarden worden vrijgemaakt. Nee, het kabinet steunt met 3,4 miljard euro KLM. In navolging van Urgenda, daagde maandag Greenpeace de staat voor de rechter. De corona­steun aan KLM bevat geen harde eisen wat betreft de uitstoot van CO2.

Schumpeter is in geen velden of wegen te bekennen. De Oostenrijkse econoom stelde dat bij ware economische groei (toen dat nog kon) nieuwe technieken steeds weer de oude vernietigen. Ongericht geld in een economie pompen was volgens Schumpeter zinloos. Duitsland begrijpt dat miljarden investeren in waterstof, elektrisch vervoer en hogesnelheidstreinen leidt tot nieuwe banen. Oude banen in fossiele industrieën zijn dingen die voorbijgaan.

De omslag naar die nieuwe economie moet in moordtempo worden gemaakt. Dat lukt alleen met een mobilisatie van al onze energie en middelen in een groots nationaal project. Met een begeesterend plan dat behalve banen trots voortbrengt. Zoals na de oorlog de wederopbouw, zo groot moet de ombouw van de economie zijn.

Konrad Steffen was behalve top­onderzoeker de wetenschapper die ingewikkelde, technische resultaten naar politici bracht. Al Gore en Nancy Pelosi bezochten op Groenland zijn onderzoeksstation Swiss Camp. Ook zij raakten ervan doordrongen dat onze planeet is als een kwetsbaar ruimteschip.

Dat Steffen zelf pal naast zijn onderzoekstation wegzakte in het ijs. Dat hij verdween in een spleet die hij zo goed kende, maar die sneller dan zelfs híj wist wijder was geworden. Dat juist hij, aanzegger van het smelten, 30 meter naar beneden gleed en verdronk in het ijswater. Het tekent de grimmigheid van deze tragedie.

Marcia Luyten is journalist en schrijver.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden