Originele aanpak Trump redt Republikeinen

Uit de heup schietend wist Trump de woede en de onzekerheid van afgehaakte kiezers te verwoorden.

Beeld afp

Zoals een kat met zeven levens wordt de Republikeinse partij al een kwart eeuw door analisten afgeschreven. En met reden. De harde kern van het electoraat sterft uit. De traditionele blanke middenklassekiezer die de ruggegraat is van de Grand Old Party vormt een slinkend deel van het electoraat. Niet alleen neemt het aandeel van blanken in de bevolking af (van 75 procent in 2000 naar 64 procent in 2010), ook de middenklasse erodeert (van 59 procent van de volwassenen in 1981 naar 50 procent in 2015).

Daarnaast wordt de Amerikaanse samenleving progressiever. Traditionele Republikeinse stokpaardjes zoals blind vertrouwen in de markt en verzet tegen het homohuwelijk verliezen aan populariteit.

De Republikeinse prestaties bij recente presidentsverkiezingen laten dan ook twee belangrijke zaken zien. Ten eerste een zwakke electorale positie: van de zes presidentsverkiezingen na 1988 wonnen de Republikeinen er slechts één - in 2004 - met een meerderheid van de stemmen.

Gebrek aan urgentie

Ten tweede een totaal gebrek aan urgentie om de bakens te verzetten. Pogingen om nieuwe kiezersgroepen aan te boren strandden in het Congres, waar een meerderheid van de Republikeinen bijvoorbeeld investeringen in sociale zekerheid, legitimatie van het homohuwelijk en iets strengere regulering van wapenhandel blokkeerden. Bovendien werd elk verkiezingsjaar een presidentskandidaat genomineerd die in de pas liep met deze conservatieve stroming.

Het advies dat leunstoeldeskundigen de Republikeinse partij geven concentreert zich doorgaans op drie thema's waarmee de partij zich kan vernieuwen. Spreek nieuwe kiezersgroepen aan door bindend te zijn. Omarm standpunten die door een progressievere samenleving gemeengoed zijn geworden. En verlaat de orthodox-conservatieve stellingnamen, zodat je een pragmatische partij wordt die resultaten boekt.

Met een originele aanpak is Donald Trump erin geslaagd de officiële Republikeinse presidentskandidaat te worden. Tot ieders verbijstering, want niet alleen lukte het hem als nieuweling zestien ervaren opponenten te verslaan. Ook wist hij de opkomst onder de traditionele achterban te verhogen, zodat hij geen nieuwe kiezersgroepen hoefde aan te boren.

Beeld Bas van der Schot

De thuisblijvende missing white voter bezorgde hem de zege. Dat combineerde hij met een vernieuwend programma. Uit de heup schietend wist Trump de woede en onzekerheid van afgehaakte kiezers te verwoorden.

Gesteund door kiezers die door het establishment worden genegeerd, en met standpunten waarvan het partijkader gruwt, gaan de Republikeinen met Trump de presidentsverkiezingen in. De uitslag daarvan ligt nog in het geheel niet vast. De Democratische kandidaat Hillary Clinton heeft in de peilingen een kleine voorsprong. Echter, een mogelijk scenario is dat zij weliswaar een meerderheid van de stemmen haalt, maar Trump desalniettemin een meerderheid van de kiesmannen wint en daarmee alsnog president wordt.

Los van de vraag of Trump wint of niet, is hij voor de Republikeinen hoe dan ook een geluk bij een ongeluk. Als hij zijn intrek neemt in het Witte Huis zal hij vanuit die positie de Republikeinen dwingen in beweging te komen om zijn agenda uit te voeren. Zijn plan voor de Mexicaanse muur zal roemloos sneuvelen. Maar met zijn relatief gematigde standpunten aangaande sociale zekerheid, minimumloon en handelspolitiek kan hij erin slagen nieuwe werkbare meerderheden te creëren van gematigde Republikeinen én Democraten in het Congres.

Beeld afp

Tegelijkertijd kan hij de achterban rustig houden door conservatieve rechters te benoemen in het hooggerechtshof. Daarmee koopt de Grand Old Party tijd om zich vanuit een positie van macht alsnog aan te passen aan het moderne Amerika.

Als Trump anderzijds de verkiezingen verliest, zal hij onmiddellijk van het Republikeinse toneel verdwijnen en zijn partij gedesoriënteerd achterlaten. Maar de oogst is dan in elk geval dat niemand terug zal willen naar de oude situatie.

Het vernederde establishment heeft de eigen kwetsbaarheid ervaren en zal hervormingen nastreven om een betere balans tussen vernieuwing en controle te realiseren. De boze blanke achterban heeft aan de macht geroken en zal zich voorlopig blijven roeren. En de beroepspolitici zullen zich verdringen om met vernieuwende onorthodoxe standpunten de grote achterban van Trump aan hun gevolg toe te voegen.

Lid van verdienste wordt Trump daarmee niet. Maar als Doctor Shock heeft hij de partij dan eindelijk in beweging gekregen, en daarmee tenminste de mogelijkheid van een nieuwe levensfase als erfenis achtergelaten.

Koen Petersen is Amerikanist en schrijver van Einddoel Witte Huis en Showtime!.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden