ColumnArie Elshout

Opvallend hoe trumpiaans tegenstanders van de president kunnen worden in hun anti-Trump­retoriek

Het is gek om terug te keren op de plek die ik tien jaar geleden verliet. Terug in de nieuwskrant, twee­wekelijks op maandag, net als voor 2010. Ik tart het lot. Als een dader die terugkeert op de plek van de misdaad, mijn vroegere critici uit­dagend me alsnog te ontmaskeren.

Ook is het alsof die tussenliggende jaren er niet geweest zijn, wat natuurlijk onzin is. De tijd laat zich niet uitwissen. Vijf jaar zat ik in Amerika, daarna was ik vijf jaar Europa-correspondent. Op locatie veel meegemaakt. En dat doet wat met je. Er is van alles gebeurd wat ik niet voor mogelijk had gehouden. Zo leer je als pundit je beperkingen kennen.

Na aankomst in Amerika stonden mijn vrouw Steffie en ik een keer op zo’n heerlijke New Yorkse herfstavond 24 hoog op het balkon van ons appartement aan de East River in Brooklyn met aan de overkant het Empire State Building en naast ons een oude journalist-romanticus met een leven vol verhalen. Manhattan ligt aan jullie voeten! en hij spreidde zijn in een wijde regenjas gestoken armen even breed uit als zijn verbeelding, alsof hij ons als een vleermuisman wilde meevoeren op een zweefvlucht tussen de magisch verlichte wolkenkrabbers van Gotham City door. New York, Amerika – fonkelend van belofte.

Maar in diezelfde appartemententoren leerden we Stephanie Willie kennen, een alleenstaande moeder die zeven ochtenden, middagen en avonden per week schoonmaakte voor 300 dollar, terwijl een paar honderd meter verderop een 30-jarige beurshandelaar op Wall Street laaiend was dat hij een bonus van maar 3,6 miljoen dollar had gekregen. New York, Amerika – ze kunnen ook schrijnen van onrechtvaardigheid.

De rauwe kant van Amerika is sterk, merkte ik. De wapens: een conrector in een plattelandsstadje in de Appalachen die met een pistool onder zijn overhemd rondliep. De polarisatie: een Republikeinse winkelier in Texas die liever een bankroet Amerika had dan toe te geven aan Obama’s wens het schuldplafond te verhogen. De overwinning of de dood!

Ik zag dit met destructie flirtende extremisme, ik zag hoe het gif het politieke midden wegvrat. Maar een president Trump... nee, die zag ik niet aan komen. Tot een paar uur voor de uitslag in november 2016 kon ik niet geloven dat het rauwe Amerika in zijn persoon bezit zou nemen van het Witte Huis. Ik was verbijsterd, net als een paar maanden eerder, toen ik als kersverse ­Europa-correspondent op het stadhuis van Manchester bij het ochtendgloren de kiescommissie hoorde bekendmaken dat de Britten voor een breuk met de EU hadden ­gestemd.

Ik had het niet kunnen bedenken in 2010. Dat stemt tot bescheidenheid. Het is ook een aansporing te proberen zoiets als het populisme echt te doorgronden door meer buiten mijn door de sociale omgeving geconditioneerde blikveld te kijken. De populistische beweging is hardnekkig, alleen verketteren helpt niet. De Brexit werd in twee verkiezingen herbevestigd, was geen bevlieging. En Trump? Misschien blijkt hij straks een aberratie van één termijn te zijn geweest, maar dat is allerminst zeker.

Amerika toont nu zijn lelijkste ­gezicht. De haat steekt iedereen aan. Het valt me op hoe trumpiaans tegenstanders van de president kunnen worden in hun anti-Trump­retoriek. Trump heeft het slecht ­gedaan in de bestrijding van corona, maar ik heb er moeite mee als de Democraten hem slinks neerzetten als een seriemoordenaar in coronatijd, door zijn naam steevast te linken aan de meer dan 180 duizend doden.

De Amerikaanse dichter en schrijver Ben Lerner schreef in de Volkskrant dat als de kiezers het trumpisme niet massaal afwijzen en Trump blijft zitten, dan ‘zullen de Verenigde Staten domweg openlijk een fascistische, op etniciteit gebaseerde staat zijn’. Sterker: ‘Natuurlijk kun je niet geheel onterecht beweren dat de VS dat altijd zijn geweest.’ Dus: het Amerika van Obama, Eisenhower, Roosevelt fascistisch? Lerner scheert hier op de vleugels van de dichterlijke vrijheid diep het luchtruim van de lulkoek in.

Trumps tegenstanders moeten hem niet willen imiteren in het ­produceren van desinformatie en dystopische vergezichten. Hij oogst wat hij zaait, zuigt alle kritiek van de wereld naar zich toe, maar laten we maat houden. Het ergste leed nu voor miljoenen mensen (het verlies van geliefden en inkomen), komt niet door Trump, maar door China. Het zijn dit soort kanttekeningen die ik graag wil maken, net als vroeger. In alle bescheidenheid.

Arie Elshout is journalist

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden