Optreden Sap in debat over politiemissie typisch GroenLinks

Tegen de wil van de partij gaf de GroenLinks-fractie destijds ook steun aan de VN-missie in Bosnië en de bombardementen op Servië. Die steun werd later ingetrokken. Dat kan ook nu gebeuren.

Dik Verkuil

Het optreden van Jolande Sap in het debat over de politietrainingsmissie in Kunduz was typisch GroenLinks. Volgens Martin Sommer handelde ze in strijd met de geschiedenis van haar partij en passeerde ze de PvdA rechts (Opinie & Debat, 29 januari). Maar in feite zette ze de partijtraditie voort en was juist de opstelling van de PvdA een breuk met het verleden. GroenLinks is altijd sterk gedreven geweest door de behoefte de wereld te verbeteren. Niet zelden ging dat gepaard met een zekere wereldvreemdheid. Die factoren gaven ook nu de doorslag.

Idealisme
Wereldvreemd idealisme speelde al een hoofdrol toen GroenLinks in 1992 de deelname aan de militaire VN-missie in Bosnië steunde en de Tweede Kamerfractie voor het eerst voor de defensiebegroting stemde. Het leek in strijd met de tradities, maar de fractie dacht daar anders over. Buitenlandwoordvoerder Leonie Sipkes, een voormalige pacifiste, stelde dat GroenLinks en haar voorgangers altijd de mensenrechten voorop hadden gesteld. Als er, zoals in Bosnië, genocide dreigde, dan was militair ingrijpen vereist.

Na een emotionele discussie gaf het partijcongres haar hierin gelijk, maar het veroordeelde de steun aan de defensiebegroting. Een jaar later riep het de fractie op ditmaal tegen de begroting te stemmen, maar de fractie trok zich daar niets van aan.

Wij weten nu dat het sturen van lichtbewapende militairen naar Srebrenica op een humanitaire ramp uitliep. Sipkes erkende achteraf dat de fractie naïef was geweest. Tegen het partijblad De Helling zei ze in 2002: ‘We voelden een enorme druk iets te doen door de beelden op tv van schietende milities, de brandende huizen, de burgerbevolking die leed (…) Maar van het hoe had GroenLinks totaal geen kaas gegeten. We misten daarvoor ook de militaire kennis.’ De vragen daarover had ze overgelaten aan haar collega’s van CDA en VVD.

In de jaren 1998-2001 werd GroenLinks verscheurd door debatten over de NAVO-luchtacties tegen Servië en over de oorlog tegen het terrorisme in Afghanistan. Opnieuw stond een groot deel van de partij tegenover de Tweede Kamerfractie, die zowel de aanval op Servië als die op Afghanistan steunde, maar ook blijk gaf van twijfel en verdeeldheid. Ook toen al nam Ineke van Gent na veel gepieker en slapeloze nachten afwijkende standpunten in. Naarmate de bombardementen langer duurden nam het verzet in de partij toe.

Gestaakt
De bombardementen op Servië werden gestaakt een dag nadat het partijbestuur de fractie had laten weten dat de steun eraan moest worden ingetrokken. De weerstand tegen de oorlog in Afghanistan werd zo groot dat de fractie op de dag van de val van Kabul haar steun aan de oorlog introk. Bij de PvdA was er bij beide operaties helemaal geen openlijke discussie. De partij stond achter de bondgenoten en maakte zich vrolijk over de wankelmoedigheid van GroenLinks.

Tien jaar later is de continuïteit bij GroenLinks op het eerste gezicht verrassend. Vooral het laatste jaar ontstond de indruk dat de partij de PvdA rechts passeerde en een tweede D66 werd. Daarbij werd gewezen op de bereidheid om de WW en het ontslagrecht te flexibiliseren en op de drang om met de VVD te regeren - desnoods zonder de PvdA.

Maar er valt ook te verdedigen dat de door GroenLinks voorgestane hervorming van de sociale zekerheid erg links is. De partij heeft steeds gesteld dat flexibilisering van WW en ontslagrecht onderdeel moet zijn van een breed pakket dat leidt tot inkomensnivellering en dat de bevoorrechte positie van blanke oudere mannen beperkt en de positie van outsiders op de arbeidsmarkt verbetert. En de drang naar een kabinet met de VVD kwam voort uit het verlangen om de PVV buiten de macht te houden.

Eind 2010 bleek uit politicologisch onderzoek naar de beginsel- en verkiezingsprogramma’s van GroenLinks en de opvattingen en achtergronden van de leden dat er helemaal niet zo veel is veranderd. In grote lijnen gaat de partij nog steeds uit van dezelfde idealen als twintig jaar geleden en is ze in sommige opzichten nog steeds zeer links.

Het oude idealisme bleek ook uit de passage over Afghanistan in het verkiezingsprogramma. Daar stond dat Nederland moet bijdragen aan een democratische rechtsstaat in Afghanistan en daartoe politietrainers moet leveren. Het leidde tot de bekende motie waar het kabinet vorige week zo vergaand aan tegemoet kwam, dat de fractie haar steun nauwelijks kon weigeren. Ook nu roept de opstelling van de fractie binnen GroenLinks veel weerstand op. En ook nu valt te vermoeden dat er een terugtrekkende beweging komt.

In de voorwaarden waarop GroenLinks met de missie heeft ingestemd, is intrekking van de steun al ingebakken. Als blijkt dat een echt civiele missie niet mogelijk is, moet de missie beëindigd worden. Op grond van het verleden kan het kabinet er niet gerust op zijn: in 1999 hield GroenLinks zijn steun aan de NAVO 78 dagen vol, in 2001 steunde de fractie de oorlog tegen het terrorisme 43 dagen.

null Beeld

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden