Opinie

Opmerkingen over opvoeding worden te snel als persoonlijke aanval gezien

Waarom is het zo moeilijk om een inhoudelijke discussie over opvoeding te voeren?

Ouders nemen afscheid van hun kinderen tijdens de eerste schooldag op basisschool De Verwondering. Beeld anp

In een recente aflevering van Zembla kregen de Nederlandse ouders het zwaar te verduren. Onze kinderen mogen misschien wel de gelukkigste van de wereld zijn, daarvoor betalen we een hoge prijs: vergeleken met tien jaar geleden komen ze op latere leeftijd twee keer zo vaak terecht bij een GGZ ( geestelijke gezondheidszorg) instelling, zo stelde Jan Derksen, hoogleraar klinische psychologie aan de Radbouduniversiteit Nijmegen. Maar liefst 40 procent van de GGZ- patiënten is nu jonger dan 25. En daarmee doen we het weer een stuk slechter dan een heleboel andere westerse landen.

Dat jongeren hier meer psychische problemen hebben, komt volgens Derksen 'omdat ze te weinig hebben geleerd om met frustraties om te gaan.' Nederlandse ouders hebben volgens de hoogleraar moeite met gezag en het stellen van grenzen. Ze stellen zich liever op als vriend en nemen hun kinderen zoveel mogelijk tegenslagen uit de weg (vandaar het geluk). Het gevolg hiervan is dat als die ouderlijke bescherming wegvalt, het echte leven flink harder is dan ze gewend waren in hun kindertijd. Dat leidt tot allerlei problemen: agressie, burnout-verschijnselen, angststoornissen en extreem narcistisch gedrag.

Als dit soort stevige uitspraken worden gedaan over ouders, kun je er vergif op innemen dat er meteen heftige reacties volgen - meestal van ouders - die precies het tegenovergestelde beweren. Vorige week zondag verscheen er dan ook een gastcolumn op Volkskrant.nl: 'De kunst van het opvoeden, zonder Jo Frost en Zembla'. In deze column betoogt Alexa Gratama dat als het om opvoeden gaat, je het niet moet hebben van boeken of Tv-programma's. Die schetsen allemaal rampscenario's en je hebt er niks aan. Je kunt beter op je eigen kompas varen. Heeft zij ook gedaan en nu is haar dochter achttien en doet eindexamen en het gaat hartstikke goed met haar. Kortom; waar zeurt iedereen over?

Nodeloze bangmakerij

Echt inhoudelijk discussiëren over zaken die kinderen aangaan is ontzettend moeilijk. Dat merkte ik toen mijn boek verscheen waarin ik op basis van literatuuronderzoek tot de conclusie kwam dat je je - vanwege de belangrijke breinontwikkeling die kinderen doormaken in het eerste levensjaar - sterk kunt afvragen of het wel verstandig is om een baby van drie maanden al naar de crèche te brengen. 'Ik weet niet wat die mevrouw denkt, maar ouders in Nederland moeten gewoon werken hoor', zei de voorzitter van de Belangen Vereniging voor Ouders in de Kinderopvang toen hij in een RTL-nieuwsuitzending met de inhoud van mijn boek werd geconfronteerd. 'Dat mag allemaal wel waar zijn, maar wie gaat dat betalen?', vroegen ze in Den Haag. En dan waren er nog hordes ouders die niks merkten aan hun kind dat toch echt al met drie maanden naar de crèche was gegaan; dat verhaal van mij sloeg dus nergens op. Nodeloze bangmakerij.

Nou is het waar dat er al sinds de Romeinen geklaagd wordt over 'de jeugd van tegenwoordig' en hun slecht opvoedende ouders. En het is zeker waar dat je bij het opvoeden niet de ene opvoedhype moet verruilen voor de andere en altijd goed moet blijven kijken naar de situatie waarin je kind op dat moment verkeert. En ja, kinderen verschillen in hun reacties. En ook wetenschappers zijn het niet altijd met elkaar eens. Maar dat mag geen reden zijn om iedere onwelgevallige opmerking over opvoeding of kinderomgang te negeren en te denken dat je het wel red met je 'nuchtere boerenverstand'.

Automatische piloot

Ik denk dat je moet blijven openstaan voor het feit dat ons nuchtere boerenverstand niet altijd zo nuchter is als we denken. Bijna alle ouders zijn erg druk. Dat betekent dat je heel veel terugvalt op de automatische piloot.

Soms is dat prima maar lang niet altijd. Er zijn veel nieuwe inzichten bijgekomen. Mijn moeder rookte vroeger in de auto en ik werd als baby op de snelweg niet ingesnoerd in een Maxi-Cosi; ik lag gewoon in een losse reiswieg op de achterbank. Dat was heel normaal in de jaren zeventig. En hé, ik leef nog steeds. Maar de nuchtere conclusie die je hier uit zou kunnen trekken - autogordels zijn overbodig en roken in bijzijn van jonge kinderen is heus niet zo schadelijk - is inmiddels echt wel achterhaald.

Het is zonde dat opmerkingen over opvoeden zo snel als een persoonlijke aanval worden gezien die verdere discussie bijna onmogelijk maken. Misschien zijn we onze kinderen echt wel te veel aan het pamperen. Het is toch op zijn minst opmerkelijk dat ze zo vaak bij een therapeut terecht komen. Laten we deze uitzending van Zembla dus niet meteen op z'n Pavlovs afdoen als onzin en nodeloze bangmakerij en meer openstaan voor dit soort informatie. Misschien is het waar wat hoogleraar Derksen zegt. En misschien is er ook wel een andere verklaring voor de toegenomen problemen van jonge mensen. Maar laten we dan díe discussie voeren en niet die metadiscussie die verzand in 'ouders zijn een stel slampampers' versus 'ouders doen het wél fantastisch '.

Marilse Eerkens is correspondent 'Kinderomgang' bij De Correspondent en schrijver van het boek 'Wat doen we met de baby? Over hersens hechting en kinderopvang'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.