Opinie Dierenemancipatie

Opkomen voor de belangen van dieren is geen kwestie van vermenselijking

We hoeven dieren niet te vermenselijken. Het gaat erom dat we wezens op basis van hun eigen aard rechten geven, betoogt Willem Vermaat. 

Varkens in hun stal. Beeld ANP

Volkskrant-columnist Elma Drayer moet niets hebben van een wereldbeeld dat dieren vermenselijkt (Opinie en Debat, 26 oktober). Opkomen voor de belangen van dieren is echter geen kwestie van vermenselijking. Het gaat over dieren op waarde schatten, vanwege hun eigen aard. Dat is een kwestie van emancipatie.

Een modeshow lopen met een hond is vermenselijking. Maar ook een hond niet laten ruiken aan plas en poep van andere honden omdat wij dat vies vinden, valt in die categorie. Vermenselijking is juist niet in het belang van dieren.

Geen weldenkend dierenbelangenvoorvechter stelt dat mensen en andere dieren volledig gelijk zijn. Een varken heeft geen belang bij het recht op vrijheid om een cartoon te tekenen. Een varken heeft wel het belang om geen pijn te voelen en om zelf over het eigen leven te beschikken. Een varken heeft een eigen wil. Als mensen varkens als hun eigendom beschouwen en behandelen, dan maken we hun fundamentele belang bij zelfbeschikking ondergeschikt aan onze wensen.

Het gaat erom dat we wezens op basis van hun eigen aard rechten geven. Een varken heeft het recht om geen bezit te zijn en niet als instrument te worden gebruikt. Dat geldt voor ieder dier dat het vermogen tot lijden heeft.

Er is geen logica die rechtvaardigt dat we een harde grens trekken tussen mensen en andere dieren. Belangen verschillen per individu. Mannen hebben geen recht op abortus nodig. Dat is geen reden om mannen ook op andere gebieden minder rechten dan vrouwen te geven. Dat zou discriminatie zijn. Speciesisme is de term voor discriminatie op basis van soort.

Drayer stelt dat we dieren goed moeten behandelen. Dieren hebben daar niets aan. Mensen bepalen wat goed is. Het is vergelijkbaar met je servies goed behandelen. Voor de wet zijn dieren dingen. Daarom is het noodzakelijk dat we de rechtspositie van dieren veranderen. We moeten erkennen dat dieren personen zijn.

Het is makkelijk om dat idee als onzinnig te bestempelen. Dan hoef je er ook niet serieus over na te denken. We weten echter van dieren die we van dichtbij kennen dat ze unieke individuen zijn met een eigen karakter.

Het probleem is dat we opgroeien in een cultuur waarin het normaal is om bepaalde dieren voor bepaalde doeleinden te gebruiken. Drayer lijkt niet te kunnen begrijpen wat er mis is met het gebruiken van koeien voor zuivel. Stel dat we katten of dolfijnen zouden fokken voor dit doel. We halen de jongen na geboorte direct bij hun moeder weg en mesten ze in zo kort mogelijke tijd vet. Dan kunnen we deze jongen eten en de melk van de moeders drinken. Precies dat is wat we met koeien doen.

Het is moeilijk om kritisch na te denken over het gebruik van dieren, als onze eerste beelden van die dieren gevormd zijn door een cultuur die ze als instrument definieert. Een koe is in onze beleving een melkkoe. Maar hoe normaal is het om als volwassene melk te drinken van een andere moeder?

Helaas zijn er daarnaast veel misverstanden. Voorstanders van dierenemancipatie gebruiken soms onjuiste argumenten. Dat neonazi’s melk als symbool van witte superioriteit gebruiken, maakt melk niet verkeerd. Daar heeft Drayer gelijk in.

Maar het grootste misverstand ontstaat als we vermenselijking van dieren en dierenemancipatie door elkaar halen. Vrouwenemancipatie gaat ook niet over het vermannelijken van vrouwen. We hoeven dieren niet te vermenselijken. Hun eigen aard is voldoende, om ze niet als instrument te gebruiken.

Willem Vermaat is dierethicus en docent milieuwetenschappen aan Universiteit Utrecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden